રામજી તમે સીતાજીની તોલે ન આવો

20131119-011552.jpg

‘કૂલી’ ફિલ્મના શૂટિંગ વખતે અમિતાભ બચ્ચનને ફાઈટ સીન દરમિયાન પુનિત ઈસ્સારનો જે મુક્કો પેટમાં વાગ્યો અને જે ઈજા થઈ, બ્રીચકેન્ડી હોસ્પિટલમાં સારવાર થઈ તે તો જાણે ફિલ્મજગતની તવારીખનું એક પાનું છે. જ્યારે આ દિવસો દરમિયાન અખબારમાં પાનાંનાં પાનાં ભરીને નાનામાં નાની માહિતી છપાતી ત્યારે ક્યાંક વાંચ્યું હતું કે, બિછાને પડેલાં બિગ બીએ પોતાની પત્ની જયાને સાડીને બદલે કોઈક એમની(એ. બીની પસંદના) સલવાર કુરતામાં આવવાનું કહેલું અને વર્ષોથી સાડીમાં સજ્જ થતાં જયાજી બીજે દિવસે જ્યારે સલવાર કુરતામાં હોસ્પિટલ આવ્યાં ત્યારે બિગ બીએ પોતાની પર્સનલ નર્સને કહ્યું હતું, “જોયું! બીબી હો તો ઐસી…!” આ કિસ્સો અખબારોમાં છપાયેલો.

એટલે કે આદર્શ પત્ની હોવું તેનો અર્થ આજ્ઞાંકિત તો હોવું જ. થોડે ઘણે વાતમાં માલ પણ છે, પરંતુ આદર્શ પત્ની, બીબી હો તો ઐસી… એવી બધી વિશેષતાઓમાં ફિટ થવા ગુણ ક્યાં ખપે?

તાજેતરમાં જ ક્યાંક વાંચ્યું, કિશોરલાલ મશરૂવાળાનું મંતવ્ય. જે પ્રમાણે જગતમાં પત્નીના પણ સાત પ્રકાર પાડી શકાય. શો-પીસ, શેઠાણી, માતા, બહેન, દાસી, ચોર અને મિત્ર. સ્ત્રી તરીકે પહેલી નજરે કોઈને પણ આ અવલોકન ખટકશે. અપમાનભર્યું પણ લાગે પણ તદ્દન વજૂદ વિનાનું નથી. દરેક સ્ત્રી કોઈ એક કક્ષામાં સંપૂર્ણપણે ફિટ થાય તે પણ શક્ય નથી.સ્ત્રી અર્ધાંગિની તો ખરી જ, પત્ની એટલે દાંપત્યજીવનનું સુખ આપનારી ખરી પણ માતાની જેમ પતિની નાની નાની વાતોની ખેવના કરનારી, બહેનની જેમ કાળજી કરનારી, શેઠાણીની જેમ પોતાનું ધાર્યું કરનારી પણ ખરી. સ્ત્રી જ્યારે પુરુષનું, તેના ઘર-પરિવાર બાળકોનું કામ સ્વેચ્છાએ કરે તેને દાસી તો ન કહી શકાય પણ કર્મચારી તો ખરી જ. જ્યારે પતિ આ બધું કર્યા પછી પણ સાડીના સેલમાં જવાની ના પાડે, દિવાળી આવતી હોય ને ઘરેણું ઘડાવવાની ઇચ્છા ન બતાડે ત્યારે કાળો ચોર સ્ત્રીના દિલમાં હળવે હળવે હાવી થતો જ હોય છે. આ બધાની ઉપર જે ગુણ સ્ત્રીને પટરાણી પુરૂષની હૃદયસમ્રાજ્ઞિ બનાવીને રાખે તે એટલે મિત્ર. પતિની મિત્ર, ફ્રેન્ડ, ફિલોસોફર ને ગાઇડની ભૂમિકામાં. સંસ્કૃત સુભાષિત કહે છે

કાર્યેષુ મંત્રી, કરણેષુ દાસી ભોજયેષુ માતા, શયનેષુ રમ્ભા માં અપ્સરા રંભા જેવી, પતિના કામકાજમાં મંત્રીની અને ઘરમાં દાસીની જેમ કામ કરે તે જ સાચી પત્ની, આર્યનારી. જોકે આ વાત આજે લાગુ પાડવામાં તકલીફ જ તકલીફ છે, કારણ કે તુલસીદાસજીનું રામાયણ આદર્શ પત્ની માટે બીજા બે સંદર્ભ પણ આપે છે. જે પ્રમાણે સ્ત્રીમાં ચાર નહીં, છ ગુણ હોવા જોઈએ. જે જાણીતાં ચાર છે તે તો ખરાં જ પણ સ્ત્રી ધરતી જેવી સહિષ્ણુ હોવી જોઈએ અને આ સ્ત્રી પોતે માત્ર ને માત્ર પતિને, ઘર-પરિવારને સર્મિપત હોવી જોઈએ. આ તમામ વાતોને સંસ્કૃતિ, સંસ્કાર, સામાજિક મૂલ્યોને નામે માનવામાં આવતી આ વાતો આજના સમયમાં સાંપ્રત છે ખરી?

વત્તેઓછે અંશે આ મૂલ્યો હજી પણ ભારતીય લગ્નસંસ્થામાં જળવાયેલાં છે, પરંતુ જ્યારે સ્ત્રીએ પતિના મદદગાર તરીકે પોતે જ અર્થોપાર્જન માટે ઉંબર બહાર કદમ મૂકવું પડે ત્યારે કોઈ મૂલ્યલોપ કોઈને દેખાતો નથી. ૧૩મી સદીમાં થઈ ગયેલા પ્રખ્યાત તેલુગુ કવિ ભદ્ર ભૂપાલાએ ભારતીય સંસ્કાર, સંસ્કૃતિને ધ્યાનમાં રાખીને જે નીતિશાસ્ત્રની રચના કરી હતી તેમાં સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેની આર્થિક, સામાજિક જવાબદારી વ્યવસ્થિત રીતે જુદી પાડી નખાઈ છે.

તો પછી આજે જે બધી ગરબડ થઈ છે તેનું કારણ નીતિશાસ્ત્ર પરથી મળે છે.
એનો અર્થ એ પણ થયો કે નીતિશાસ્ત્રના નિયમોનું પાલન કરવાનું આજે માત્ર સ્ત્રીના ભાગમાં આવે છે.

પ્રશ્ન એ છે કે તો પછી પુરુષને ભાગે શું આવે?
એક સાહજિક અવલોકન એવું પણ છે કે જે સ્ત્રીઓ, ખાસ કરીને નિમ્ન અને લોઅર મિડલક્લાસમાં, પતિને મદદ કરવા કામ કરતી થાય છે તેમના પતિદેવો મોટે ભાગે બેકસીટ ડ્રાઈવિંગ કરવા બેસી જાય છે. ખરેખરું કોઈ કામ કરવું નહીં, પૈસાની આવક રળવી નહીં છતાં બધો દોરીસંચાર પોતે પુરુષ છે એ ન્યાયે કરવાની જીદ. આ વર્ગની સ્ત્રીઓ ચાહે તો પણ કોર્ટ-કચેરી ચઢી નથી શકતી. કારણ ઘણાં છે. પૈસા, સમયનો અભાવ તો ખરો જ પણ સંતાનો થઈ ગયાં હોય તો તેમને માટે પણ મોઢું સીવી બધું ગળે ઉતારતી રહે છે.

સ્ત્રીની સાત લાક્ષણિકતા જણાવતાં વિદ્વાનો પુરુષ જ રહ્યા છે. કદાચ તેથી જ પુરુષની બે, ચાર, પાંચ કે પચાસ લાક્ષણિકતા કે ફિતરત પર કોઈ પ્રકાશ પડયો નથી કે કદાચ પડશે પણ નહીં, પરંતુ સ્ત્રીને સાત વિશેષતામાં વિભાજિત કરનારાં પુરુષપ્રધાન સમાજના વિદ્વાનોએ પુરુષોને કોઈ કેટેગરીમાં વહેંચ્યા નથી એ જ વાત પક્ષપાતભરી નથી?

કદાચ ગામ કે નાનાં શહેરોમાં તો એ દૃશ્ય સામાન્ય નહીં હોય પણ મહાનગરોમાં વસ્તીથી ફાટતાં શહેરોમાં જ્યાં જીવનનિર્વાહ માટે માત્ર પતિની આવક પર આધાર ન રાખતાં પતિ-પત્ની બંનેએ કમાવવું જરૂરી બની જાય તેવી પરિસ્થિતિ ઉદ્ભવે છે તેવા સંજોગોમાં એક દૃશ્ય સામાન્ય હોય છે કે સવારના વહેલા ઊઠી, સૌનાં ટિફિન ભરી નોકરીએ જતી સ્ત્રી, પતિની જેમ થાકીને લોથ થઈને આવે છે, પરંતુ ફરક એટલો હોય છે કે થાકેલા પતિદેવ બિચ્ચારા થઈ તૈયાર મળેલાં ચાના કપ સાથે ટીવી સામે ગોઠવાઈ જાય છે ને સ્ત્રી આવતાંવેંત ચપ્પલ ઉતારી, કપડાં બદલી કિચનભેગી થાય છે.

અહીં પણ ફરીને ફરીને પેલાં સાત સ્વરૂપવાળી જ વાત આવે પણ મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે, પુરુષને ભલે પ્રકૃતિએ સાત સ્વરૂપથી ન નવાજ્યો હોય પણ અંતરમાં પ્રેમ, દયા કે અનુકંપા જેવી પણ ચીજમાં પણ કૃપણ રાખ્યો હશે કે?

છેલ્લે છેલ્લે
પુરુષનું ધ્યાન રમત પર હોય છે ને સ્ત્રીનું સ્કોર પર.
– જ્હોન રસ્કિન

4 thoughts on “રામજી તમે સીતાજીની તોલે ન આવો

  1. આદરણીય શ્રી પીન્કીબેન.
    નમસ્તે.
    મેં આજે પહેલી જ વખત આપના બ્લોગની મુલાકાત લીધી. ખુબ આનંદ આવ્યો. આપે લગભગ મોટા ભાગના ક્ષેત્રોમ ખેદાણ કર્યું છે. આપ કોઈ વાતને ખુબ જ ચોટદાર રીતે રજુ કરી શકો છો. આપની દરેક રજૂઆત અને તે માટેના ઉદાહરણો પ્રોપર છે. હું આપના વિચારો સાથે સંપૂર્ણપણે સહમત છું. તેમ છતાં આપના કેટલાક લેખોમાં આપે સમાજ વ્યવસ્થામાં પુરુષોની સરખામણીમાં સ્ત્રીઓનો પક્ષ વધુ ખેંચો છો. આપના જેવા સક્ષમ લેખિકાના વિચારો સો ટકા તટસ્થ જ હોય તેમાં કોઈ શંકા નથી. પણ કદાચ આપ સ્ત્રી છો તેથી સ્વાભાવિક રીતે સ્ત્રીઓના પક્ષે ખેચાઈ જતા હશો તેમ બને. મને કદાચ આપની જેમ શિષ્ટ અને સાહિત્યિક ભાષામાં લખતા નહી ફાવે વળી મારું લેખન ક્ષેત્ર્ પણ આપથી અલગ છે. તેમ છતાં આપને કહેવું છે કે આપ સમાજમાં પુરુષોના સ્થાન અને યોગદાનને નજર અંદાજ નહી કરો. હું માનું છું કે નાનકડી મુસીબત આવે તો પણ આપના મોમાંથી “ઓ….માં” શબ્દ નીકળી પડે છે, પણ જયારે મોટી મુસીબત આવે ત્યારે “બાપ રે….” જ થઇ જાય છે. સમાજમાં સ્ત્રી અને પુરુષ બન્નેની એક આગવી ભૂમિકા છે.
    શક્ય છે મારા વિચારો તદ્દન પાયા વિહોણા પણ હોઈ શકે. તેમ છતાં આ મારો અંગત અભિપ્રાય છે. તેને આપના વિચારોના ખંડન તરીકે નહી પણ માત્ર એક ભિન્ન અભિપ્રાય તરીકે જોશો તેવી વિનંતી છે. મારી પાસે એક નહી અનેક એવા ઉદાહરણો છે જેમાં પુરુષની ભૂમિકા અખા કુટુંબના મોભ તરીકે જોવા મળશે. જ્યાંથી એ પુરુષ પાત્રની બાદબાકી કરવામાં આવે તો શેષ કશું જ નહી વધે.
    ફરીથી વિનંતી કે મેં આપના ખુબ જ ઓછા લેખ વાંચ્યા છે. તેથી શક્ય છે આપના બધા લેખ વાંચ્યા પછી મારો અભિપ્રાયમાં બદલાય.
    આપની સાથે જોડાઈને ખુબ આનંદ થયો. મને આપની પાસે ઘણું શીખવા મળશે.
    હમેશા આવા વિચારપ્રેરક લેખ લખતા રહો તે જ શુભકામના.
    જયશ્રી કૃષ્ણ.

    = વિષ્ણુ દેસાઈ.

    Like

  2. આક્રોશ યથાર્થ જ છે. જો સ્ત્રીને સ્ત્રી તરીકે જોવા વિચારવાને બદલે માત્ર વ્યક્તિ તરીકે જ વિચારાય તો આપોઆપ ઘણુંબધું બદલાઈ જાય.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s