20140722-125635-46595938.jpg

ચાલને સખી થોડું જલદી ઘરડા થઈએ , પેલા બાંકડા પર ફરીથી મળી જઈએ….

વિખરાયેલા કેશ રૂપેરી બેતાલાની મેશ સોનેરી , હું તને ચાહું છું તું મને ચાહે છે એવું બહાર દેખાતું મોઢામોઢ શાને કહીએ?

પાછાં વળી એકમેકમાં ભળવું એક થઈને ખોટું ખોટું જડવું…

સાચા સાથ સંભાળના શ્વાસોશ્વાસમાં આંખથી અંદર જે હોય તે સાંભળીએ…

ચાલ સખી થોડું જલદી ઘરડા થઈએ…

– ગૌરાંગ અમીન
પચાસીએ પહોંચેલા, જીવનસંધ્યાએ થાકેલાં દિલના તાર રણઝણાવી નાખે તેવી આ કવિતાના રચયિતાને પોતાને ખબર ન હોય તેવી જાનદાર છે આ પંક્તિઓ. જેની યથાર્થતા, જે પચાસી પાર કરી ચૂકેલાંઓને સાંગોપાંગ સ્પર્શી ગઈ હશે.

પતિ-પત્ની જ્યારે બે વ્યક્તિ મટી એક કપલ તરીકે આગળ ઓળખ કેળવે ત્યારથી શરૂ થાય કશ્મકશ. જે લગ્નના ચાર દાયકા તો ચાલે જ અને પછી આ સમજૂતી કેળવાય. કવિતાની જુબાની દિલની કહાણી. સંતાનો પોતાના જીવનમાં સ્થાયી થઈ ગયાં હોય, ધંધા-વ્યાપાર કે નોકરી, પ્રોફેશનલ લાઇફમાં પણ એક લોલકગતિ વિરામ પામી સ્થિરતા આવી ચૂકી હોય અને ઘરમાં વડીલોનું સામ્રાજ્ય હોય તેવા આધિપત્ય વચ્ચે સતત તાણ કે દબાણમાં જીવવાને બદલે હવે પોતે જ એ સિંહાસન પર બેસી ગયા હોય. તેવા સમયે એક સામાન્ય પતિ-પત્ની કેવી લાગણી અનુભવે? સંતોષનો ઓડકાર? કે પછી ન જાણ્યું જાનકીનાથે આવતી કાલે… એવી અવળવાણી પ્રેરિત બેમાંથી કોઈ એક ઊડી જાય તેવી ચિંતા? આશાવાદી, નિરાશાવાદીના વાદવિવાદમાં ન પડતાં વાત માત્ર એક પ્રેક્ટિકલ અભિગમની છે. દાયકાઓ સુધી સાહચર્યનાં સમાધાન આત્મસાત્ કરીને તમામ ખામી, ખૂબી સાથે સાથીના અસ્તિત્વનું મહત્ત્વ પોતાના જીવનમાં સમજનાર વર્ગની સંખ્યા નિશંકપણે બહુમતીમાં હોય છે, પરંતુ ભાગ્યદેવતાની મહેર જે લોકો પર નથી હોતી તેનું શું? આવો જ એક કિસ્સો જાણમાં આવ્યો. વિનોદભાઈ સાથે આમ તો પરિચય વર્ષો જૂનો. પણ ખાસ ઘનિષ્ઠતા નહીં. છતાં તેમના કુટુંબના તમામ સારા-નરસા પ્રસંગે ઉપસ્થિત રહેવાનું થયેલું. એટલે વિનોદભાઈ અને તેમનાં પત્ની સુશીલાબહેનનો પરિચય સાલસ અને નિખાલસ લોકો તરીકેનો. કોઈનો ફાયદો ઉઠાવી લેવાનો કે પોતાનું કામ કઢાવી લઈ સંબંધ કાપી નાખવાનો એવી બધી નિમ્નતા તેમની પ્રકૃતિમાં જ નહીં. આ સારસબેલડીએ પોતાના લગ્નજીવનની પચ્ચીસમી એનિવર્સરી ધૂમધામથી ઊજવેલી,પણ થયું એવું કે એ જ અઠવાડિયામાં સુશીલાબહેનને બોન કેન્સરનું નિદાન થયું. પગમાં મોચ, અકડાઈ જવાની ફરિયાદ સુશીલાબહેને ગણકારી જ નહોતી એટલે કેન્સરની દસ્તક જ ન સંભળાઈ. જ્યારે ખબર પડી ત્યારે આખી કરોડરજજુ કેન્સરના પંજામાં સપડાઈ ચૂકી હતી.

જીવલેણ રોગ માટે ગમે તેટલી મોંઘી કિંમતની ટ્રીટમેન્ટ થાય પણ તે રાઇટ સ્ટેજમાં ન પકડાય તો પત્યું. સુશીલાબહેન સાથે એવું જ થયું. સુશીલાબહેને આંખ મીંચી ત્યારે તેમની ઉંમર હતી ૪૯ વર્ષ ને વિનોદભાઈ એકાવન. વનપ્રવેશની ઉંમર પણ આ સમયમાં એ વાન્યપ્રસ્થાશ્રમ રહ્યો નથી. વિનોદભાઈનાં બે દીકરા ને એક દીકરી, ત્રણે નાનાં. મોટો કોલેજના ફર્સ્ટ યરમાં ને બે નાનાં સ્કૂલમાં. આવા સંજોગોમાં બીજાં લગ્ન કરવાં એટલે સંતાનોને અપરમાના હાથમાં સોંપી દેવાં. સગાંવહાલાંઓએ વિનોદભાઈને ઘણું સમજાવ્યા પણ વિનોદભાઈ સંતાનો માટે એકના બે ન થયા. તેમનું લક્ષ્ય હતું સંતાનોનું શિક્ષણ, તેમની કારકિર્દી, દીકરીનાં લગ્ન. દીકરાઓની લીલી વાડી.

આ વિનોદભાઈને સંસારનો ભેખ લીધો હોય તેવા સંસારી સાધુ, જવાબદાર, નિષ્ઠાવાન પિતા તરીકે સૌએ વર્ષો સુધી જાણ્યા છે અને આ જવાબદાર પિતાને હવે તેમનાં સંતાનો માનસિક રીતે અસ્વસ્થ, બીમાર છે તે સાબિત કરવા કોર્ટે ચઢયાં છે.

સ્તબ્ધ રહી જવાય તેવી વાત છે પણ હકીકત છે.

એક કર્તવ્યનિષ્ઠ, પ્રેમાળ પિતા માનસિક રીતે અસંતુલિત? એવો પ્રશ્ન તો સૌ કોઈને થયો હતો પણ આખી વાત જાણ્યા પછી તેનો ઉત્તર પણ મળી ગયો.

સુશીલાબહેનના ગયા પછીનો દોઢ દાયકો તો બધું બરાબર ચાલ્યું. છોકરાંઓ ભણીગણી સેટલ થઈ ગયાં. પિતાના જ વ્યાપારમાં જોડાઈ ગયેલાં. દીકરી પણ સારા ઘરે વળાવાઈ ગઈ અને દીકરાઓનો સંસાર શરૂ થયો. બધાંને પોતપોતાના સંસાર, બધાંને પોતપોતાનાં અલાયદાં વિશ્વ, અલાયદી પ્રાથમિકતા. પપ્પાજીનું કોઈ નહીં. પપ્પાજીનું કંઈ નહીં. વિનોદભાઈ દિન-બ-દિન એકલાં પડતા ગયા. બિઝનેસમાં પણ દીકરાઓએ સારી એવી પક્કડ મેળવી લીધી હતી. ઘરમાં નવી આવેલી વહુઓનું રાજ. દીકરી સાસરવાસી, તેને વળી કેટલો સમય મળે?

વિનોદભાઈ ક્યારે ડિપ્રેશનનો શિકાર થઈ ગયા કોઈને ખબર ન પડી, પણ સદ્ભાગ્યે તેમના અંતરંગ મિત્રોને ખ્યાલ આવ્યો. ફ્રેન્ડસર્કલ વિશાળ, ક્લબ, પાર્ટી, આઉટિંગ જેવી પ્રવૃત્તિ પણ પૂરજોશમાં છતાં એકાકીપણાનો ભૂખરો રંગ બધા પર છવાઈ જાય. એટલે મિત્રોને લાગ્યું કે વિનોદભાઈને સમજી શકે તેવી કોઈ જીવનસાથી મળી જાય તો કેમ?અને હવે વિનોદભાઈનાં સદ્ભાગ્ય કે બદનસીબ પણ મળી પણ ખરી. કોઈક કોમન ફ્રેન્ડ તરીકે મળેલી રેણુનાં રસ-રુચિ વિનોદભાઈનાં રસ-રુચિ સાથે મળતાં હતા. પહેલાં મિત્રો સાથે પછી એકલાં પરિચય વધ્યો. લાગ્યું કે વિનોદભાઈની સમસ્યાઓનું નિરાકરણ થઈ જ જશે. એટલે વિનોદભાઈએ પોતાનાં દીકરા-વહુ અને દીકરી-જમાઈ બધાંને બોલાવી પોતાના દિલની વાત કરી. બિચ્ચારાં વિનોદભાઈ વિચારતાં હતા કે પોતાને સાંપડેલી ખુશીને સંતાનો વધાવી લેશે. તેના બદલે થયું ઊલટું, સાવ ઊલટું.

દીકરા-વહુઓ અને દીકરી-જમાઈ બધાંએ એક જ અવાજે પોતાના પિતાને ધુત્કારી કાઢયા. “ગાંડા થયા છો? હોશમાં તો છો?” પંડની દીકરીના શબ્દો.

ત્રણેય સંતાનોએ પિતાની ગેરહાજરીમાં ‘ઓપરેશન સેવ ફેમિલી’ પ્લાન કર્યું. ઉદ્દેશ એકમાત્ર પિતાને લગ્ન કરતાં રોકવા. દીકરાઓએ પિતાને બેસાડીને કહ્યું, “જે કરવું હોય તે કરોને પણ લગ્ન થોડાં કરાય..!” એનો અર્થ ન સમજી શકે તેવા વિનોદભાઈ નહોતા.

સંતાનોની ઇચ્છા હતી કે પિતા જોડે લગ્ન કરીને જો કોઈ ઘરમાં આવે તો તે મિલકતમાં ભાગીદાર બને તે તો હરગિજ ન ચાલે. એટલે વિનોદભાઈ ચાહે તો પોતાની ઇચ્છાઓ સંતોષવા જે કંઈ કરવું પડે તે કરે પણ લગ્ન કે લીવ-ઇન રિલેશન જેવી કમ્પેનિયનશિપ ન બાંધે. જ્યારે આ બધી ગડભાંજ ચાલતી હતી ત્યારે મિત્રોએ વિનોદભાઈને પોતાનાં સંતાનો પાસે બાળકની જેમ રડતાં જોયા છે.

બિચ્ચારાં વિનોદભાઈ શોધવા નીકળ્યા હતા પ્રેમ, શાંતિ, કમ્પેનિયનશિપ ને મળ્યાં અશાંતિ, અવહેલના અને એકાકીપણું. આ મામલો હજી ગૂંચવાયેલો જ છે, કારણ કે વિનોદભાઈ પોતાના નિર્ણય પર અડગ છે અને સંતાનોની લાલચવૃત્તિ શમવાની કોઈ શક્યતા નથી.

જોવાની ખૂબી તો એ છે કે જે સંતાનો માટે વિનોદભાઈએ સાહચર્યનો ફરી વાર વિચાર સુધ્ધાં ન કર્યો તે બાળકો વિનોદભાઈને હવે માનસિક રીતે અસંતુલિત ઠરાવવા કોર્ટે ચઢયાં છે, જેથી વિનોદભાઈ રખે આ સમય દરમિયાન વિલ કરી નાખે તો પિતાને તેમની જતી જિંદગીએ સાથીદાર બનનાર રેણુને કોર્ટનાં પગથિયાં ઘસાવી હક્કથી વિમુખ કરી શકાય.

ભારતીય સમાજવ્યવસ્થા ઉત્તમ હશે તેની ના નહીં, પરંતુ પશ્ચિમી સમાજવ્યવસ્થાને જે રીતે આપણે ઉતારી પાડીએ છીએ તે આવા બનાવો જોતાં અઘટિત લાગે છે. સંતાનો પોતાના સ્વાર્થ માટે માતા-પિતાની ખુશીનો વિચાર સુધ્ધાં ન કરી શકે? આ સંસ્કૃતિનો કયો ભાગ છે?

છેલ્લે છેલ્લે : સો ખામીયાં મુઝ મેં સહી મગરએક ખૂબી ભી હૈ , અપનોં કો આજતક પરાયા નહીં કિયા મૈંને….

(તસ્વીર પ્રતીકાત્મક છે)

( Published in Mann Woman , Naree, Sandesh dt. 22.07.14)

5 thoughts on “આવી સંતતિ હોય તો દુશ્મનની શું જરૂર?

  1. પિંકીબેન, એક કિસ્સો અમેરિકામાં આપણા દેશીના કિસ્સામાં બનેલો છે, પણ એક ખરાબ વણાંક સાથે, નામ બદલું છું, એક શ્રી મગનભાઈ એંસીની શરૂઆતમાં અમેરિકા આવ્યા, સેટલ થયા, છોકરા પણ ત્રણ ત્રણે સેટલ થઇ ગયા એમની જીંદગીમાં– સદીના અંતમાં લગભગ બાસઠ વર્ષે મગનભાઈએ પત્ની ગુમાવી, એકલા રહે, ફરી પરણવાનો વિચાર કર્યો, દેશમાંથી એક બેન સાથે નક્કી કર્યું, એ બેન લગ્નજીવનની શરૂઆતમાં જ વિધવા થયા હતા, અને એક દીકરી હતી, નર્સ તરીકે કામ કરીને જીવન ગુજારતા હતા, બંને પક્ષે જરૂરીઆત જેવું હતું, બધી જવાબદારી સ્વીકારીને મગનભાઈ પરણ્યા, દીકરાઓને વાંધો હતો જ, ચાર વર્ષે, મગનભાઈએ દીકરાઓના દબાણ અને સાવકી દીકરી જે હવે પ્રાણવા લાયક હતી એની જવાબદારી ના ભયે, એ બહેનને છુટાછેડા આપી દીધા, — આ મનોવૃત્તિને શું કહી શકાય?

    સુંદર લેખ, આભાર,

    Like

  2. વરવી વાસ્તવિકતા…. સૌથી વધારે આઘાતજનક તો દિકરીનો પ્રતિભાવ! માણસના જીવનની આ તે કેવી હૃદયદ્રાવક કરૂણતા છે… કે જીવનસાથીની જ્યારે ખરી જરૂરીયાત હોય ત્યારે જ એ દૂર થઇ જાય છે અને આત્મીય અનુરાગવાળું કોઈ મળે કે જે આપણી વેદનાને પણ વ્હાલ કરશે એવું લાગે, તો સ્વાર્થી સંતાનો જ એકલવાયા પિતાના બુઢાપાની વેદનાને સમજ્યા વિના જ પિતાને બેરહેમીથી હડધૂત કરે છે…

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s