પથ્થરની ચીસ સાંભળી છે ખરી ?

બાળવાર્તાઓના અંતમાં એક અને માત્ર એક વાત આવે : ખાધું પીધું ને રાજ કર્યું . આ વાર્તાઓ સાંભળીને મોટો થનાર બાળક જયારે જવાબદાર નાગરિક બનીને ઉભો થાય ત્યારે એને વાર્તાનો એન્ડ સમજાય , એ ખરેખર ખાધું પીધું ને રાજ કર્યું ને બદલે તારાજ કર્યું એમ હોય.

આ વાત કોઈ એક વ્યક્તિ ,સમાજની નથી , એક માનસિકતાની છે. એક તરફ સરેરાશ ભારતીય સંસ્કાર ને સંસ્કૃતિની એવી તો બડાશ હાંકતો હોય કે એમ લાગે કે આખી પૃથ્વીને સંસ્કાર અને સંસ્કૃતિ જીવંત રાખવાનો ભાર બચારા એને જ માથે હોય. પણ, વાત તો એથી સાવ ઉલટી હોય છે. વિદેશમાં ચોખ્ખાં ચણાંક રસ્તાથી લઇ એમના સ્મારકો અને કિલ્લાઓ જોઇને મોઢામાં આંગળી નાખી જતો વર્ગ ઘરઆંગણે કોઈ ફરજ અદા કરવાનું સમજ્યો નથી , જો એમ ન હોત તો ભારતમાં હેરીટેજ સ્મારકોની આવી કરુણતા ન હોત.મારવાને વાંકે જીવતા આ સ્મારકોને જોઇને બે પેઢીની સરખામણી જરૂર થઇ જાય. એક જેમને આ સમારકનું નિર્માણ કર્યું ને બીજી પેઢી જેને આ ભવ્ય સ્મારકો જાળવતાં પણ ન આવડ્યું .

એવી જ વાત થોડા પૂર્વે પ્રકાશમાં આવી એક અધિકારી જી.સી.મિત્રાના રાજીનામાથી.ક્યારેય પ્રકાશમાં ન આવી હોત જો આ સિનિયર ઓફિસરે માથું ન ઊંચક્યું હોત.

અષાઢી બીજ . તાજેતરમાં જ વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત એવી જગન્નાથપુરીની રથયાત્રા થઇ, રથયાત્રા માટે ભાવિકો , શ્રધાળુઓ , તમામ ચેનલો સજ્જ પણ એ જ જગન્નાથજીનું ધામ એવું જગવિખ્યાત મંદિર ગમે ત્યારે ધરાશાયી થઇ શકે એવી હાલતમાં છે. ભગવાન રથયાત્રા પર નીકળ્યા હોય ત્યારે ખુદ પોતાના જીર્ણશીર્ણ ઘરની મરામત ભક્તના મહેરામણને અપીલ કરે તો છે બાકી તો આ મંદિરની હાલત વિષે ન તો રાજ્ય સરકાર ચિંતિત છે ન કેન્દ્ર સરકાર.

આ વાત પ્રકાશમાં આવી આર્કિયોલોજીસ્ટના રાજીનામાથી. એનો અર્થ એ થયો કે આ નેક ઓફિસરે માથું ન ઊંચક્યું હોતે તો આજે પણ આર્કિયોલોજી ઓફ ઇન્ડિયા (ASI)એ વારંવાર કરેલી વિનવણીઓ નેતાજીઓના બહેરા કાન પર અથડાઈને પાછી ફરી હોત અને જયારે મંદિરને નુકશાન પહોંચતે ત્યારે આખો ટોપલો એક યા બીજા અધિકારીના નામે ઢોળી દેવામાં આવત. એએસઆઈ વારંવાર સરકારને જણાવી ચૂકી છે કે મંદિરની હાલત નાજુક છે. જો તાત્કલિક પગલા ન લેવાય તો મંદિર ગુમાવવાનો વારો આવશે અને હા, અંદર રહેલા શ્રદ્ધાળુઓના જાનમાલનું જોખમ તો ખરું જ.

આ પત્ર મળતાંની સાથે જ ઓરિસ્સાના મુખ્ય પ્રધાને કેન્દ્રને મોકલી આપ્યો. ચલકચલાણું

b-jagannath-temple
એએસઆઈ વારંવાર સરકારને જણાવી ચૂકી છે કે મંદિરની હાલત નાજુક છે. જો તાત્કલિક પગલા ન લેવાય તો મંદિર ગુમાવવાનો વારો આવશે.

 

પેલે ઘર ભાણું એ ઘાટમાં રીપેરીંગમાં વિલંબની હવે હદ થઇ ગઈ છે.

અધિકારીએ તો રાજીનામું આપીને પોતાની સ્થિતિ સિક્યોર કરી લીધી પણ હકીકતે વાંક માત્ર સરકારોનો નથીEnter a caption.

નાનું બાળક પણ જાણે છે કે આર્કિયોલોજી વિભાગમાં બાબુઓ કઈ રીતે કામ કરે છે. બેદરકાર,આળસુ સ્ટાફ નકશાની જાળવણી સુધ્ધા કરી શકતો નથી. આ વિભાગ માત્ર લોકોમાં જાણીતાં સ્થળ પર જ ધ્યાન આપે છે. બાકી રહી વાત સ્વચ્છતા અને દરકારની. જે આ મંદિરોની મુલાકાત લઇ ચુક્યા છે એમને એ વાતની જાણ તો હોવાની જ કે મંદિરમાં ધાર્મિક વિધિઓને નામે જે દૂધ , દહીં , મધ સાકર મિશ્રિત પંચામૃતના અભિષેક થાય છે અને જ્યાં જુઓ ત્યાં સડેલા ફૂલના ઢગલાં. આ બધાનો અતિરેક પણ એક મહા ત્રાસ છે. એ પથ્થરને પણ કોરી નાખે છે. બાકી હોય તેમ આઠ સદીથી પડતો તાપ ટાઢ તડકો ને વરસાદ.ભવ્ય મંદિરનું બાંધકામ ગમે એટલું મજબૂત હોય પણ કાળની થપાટ સામે કેટલીક ઝીંક ઝીલી શકે ?

મંદિરો પંડા કે પંડિતો સહુ માટે દૂઝતી ગાય છે. પણ કોઈને એની સારસંભાળ રાખવી નથી.

જગન્નાથ પુરીનું મંદિર સ્વયં એક અજાયબી છે. 850 વર્ષ જુનું મંદિરનું નિર્માણ 1161ની સાલમાં ચોલા સામ્રાજ્યના રાજવી અનંતવર્મન દેવ દ્વારા થયું હતું. મુખ્ય મંદિર તો માત્ર ત્રણ છે પણ પરિસરમાં નાનામોટાં મળીને કુલ 31 મંદિરો છે. હિંદુ સ્થાપત્યનો બેજોડ નમૂનો લેખાતું મંદિર ઘણી બધી રીતે અનોખું છે. મુખ્ય મંદિરના શિખર પર એક ચક્ર છે. દૂરથી નાનું દેખાતું એ ચક્ર 20 ફૂટ ઊંચું અને એક ટન વજન. અભિભૂત થઇ જવાય એવું આ મંદિર હવે ધ્વસ્ત થવાને માર્ગે છે એ સાંભળીને હૃદય બેસી પડે.

વાત માત્ર હિંદુ મંદિરોની નથી. વાત છે સરેરાશ ભારતીયની નિસ્પૃહતાની. સરકારની લાપરવાહી અને સરકારી અધિકારીઓની બેદરકારી.

index_neela
મુખ્ય મંદિરના શિખર પર એક ચક્ર છે. દૂરથી નાનું દેખાતું એ ચક્ર 20 ફૂટ ઊંચું અને એક ટન વજન.

ગૌરવશાળી મંદિરો હોય કે સ્થાપત્ય ,પ્રાચીન કિલ્લાઓ , સ્મારકો મોટાભાગના ઓછેવત્તે અંશે લૂણો લાગી ચૂક્યો છે.

જેનાથી ઇન્ડિયાની ઓળખ વિશ્વભરમાં છે એ તાજ મહાલનો દાખલો લો. આગ્રામાં વિકસી રહેલી ઇન્ડસ્ટ્રી સંગેમરમરના તાજ મહાલને કાળો બનાવી રહી છે એવી ફરિયાદ તો જૂની થઇ ચૂકી. છતાં એ માટે કોઈ હલ શોધાયો નથી. જો કે તાજ મહાલ માટે એક વાત આશ્વાનીય છે કે એ એવી કંગાળ હાલતમાં નથી જેવી હાલતમાં ઔરંગાબાદનો બીબી કા મકબરા છે. છતાં , દેશવિદેશથી આટલાં ટુરિસ્ટ આવતાં હોવા છતાં મૂળભૂત સુવિધાને નામે મીંડું છે. તાજમહાલ અને આગ્રાના કિલ્લા વચ્ચે પ્રો પુઅર ડેવલપમેન્ટના નામે રાજ્ય સરકાર સ્કાયવોકની તૈયારી કેટલીય વાર થઇ ચૂકી છે જેમાં 50 કરોડ રૂપિયાની યોજના તૈયાર થઇ ગઈ પણ શાહજહાં ગાર્ડનની હાલત જોવા જેવી છે , એમાં પત્થર પાથરવાના નામે નવ કરોડ રૂપિયા ચાઉં થઇ ચૂક્યા છે. હવે ટૂંક સમયમાં વર્લ્ડ બેન્કે આપેલા બાકીના નાણાં થાળે પાડી નખાશે.

જો તાજમહાલની હાલત આવી હોય તો કુતુબ મિનાર , હુમાયુના મકબરા , તઘલક કિલ્લા વિગેરેની હાલત વિચારી લેવાની .

સ્મારક હિંદુ મંદિર હોય કે મુસ્લિમ મકબરો , દરેક ઐતિહાસિક સ્મારકનું એક અલાયદું સ્થાન હોય છે.

100_0424_
ટુરિસ્ટને ઠીક ખુદ દિલ્હીવાસીઓને જાણ નથી કે દિલ્હીની સૌ પ્રથમ મહિલા શાસક રઝિયા સુલતાનનો મકબરો ક્યાં છે.

100_0448_.jpg

ક્યારેક દિલ્હી જવાનું થાય તો તુર્કમેન ગેટ પાસે નાની નાની ગલીઓ ને બિસ્માર મકાન વચ્ચેથી પસાર થતાં નાની બે મઝાર જોવા મળે. એક જમાનાની મલિકાની કબર આજુબાજુ મકાનોથી ઘેરાયેલી છે. એક કબર રઝિયાની અને અને એક બહેન સાઝિયાની મનાય છે. ASIની દેખરેખ હોવા છતાં હાલહવાલ જોવા જેવા છે.

દિલ્હી , આગ્રા, મુંબઈ , હાલત બધે સરખી છે. એક આશ્વાસનની વાત એટલી છે કે રાજસ્થાને પોતાની ખુમારી જેવા કિલ્લો , મહેલો સાચવી જાણ્યા છે. મહારાણા પ્રતાપનું જન્મસ્થળ એવો કુંભલગઢ કિલ્લો હોય કે પછી ઉદેપુરનો સિટી પેલેસ, વિદેશી ટુરિસ્ટ ઇન્ડિયાની સારી છાપ લઈને જાય એવી જાળવણી માત્ર આ રાજ્યમાં થઇ છે. આમ તો આખા મહારાષ્ટ્રમાં પચાસથી વધુ કિલ્લાઓ છે. પણ , એક કિલ્લો વ્યવસ્થિત હાલતમાં નથી.

 

બાજીરાવ મસ્તાની ફિલ્મ આવી એટલે ઉત્સાહીઓએ દોટ મૂકી શનિવારવાડા જોવા . શનિવારવાડા તો હજી ઠીક ઠીક જળવાયેલી હાલતમાં છે પણ મસ્તાનીબીની કબરના પથ્થર સુધ્ધાં ઉખડી ગયા છે .
પૂણેમાં આ હાલત છે તો આધુનિક મુંબઈ જ્યાંની પ્રજા વરણાગી , અતિ શિક્ષિત મનાતી રહી છે ત્યાં તો હાલત એથી ખરાબ છે. જે એક જમાનામાં પોર્ટુગીઝ રાજધાની હતું ત્યાં મુખ્ય ત્રણ કિલ્લો હતા. એક બાન્દ્રાનો આજે એક કિલ્લો સમ ખાવા પૂરતો બચ્યો નથી. પણ મુંબઈ જે એક જમાનામાં પોર્ટુગીઝ રાજધાની હતું ત્યાં આજે એક કિલ્લો સમ ખાવા પૂરતો બચ્યો નથી. એ કિલ્લો માત્ર દેખા દે છે ફિલ્મોમાં , કાસલ અગૌડા, લોકો તો એનું નામ સુધ્ધાં ભૂલી ગયા છે.
આ કિલ્લો સહુ કોઈએ જોયો હશે પણ ફિલ્મમાં , લવ સીનમાં કે પછી હોરર સીનમાં પણ માહિમ અને વસઈ કિલ્લાઓની પડું પડું થતી રાંગે કહેવું પડે છે અહીં એક કિલ્લો હતો.
કેમ આવી ઉદાસીનતા ? આ વાતનો તો કોઈ જવાબ નથી.
સરેરાશ ભારતીય માત્ર વિદેશમાં જઈને બીજાના સ્મારકોના થતાં જતનની ગુલબાંગ મારી શકે છે પણ જયારે ઘરઆંગણે આવી કોઈ જવાબદાર નાગરિકની ફરજની વાત આવે ત્યારે પાનની પિચકારી મારીને પૂછે છે : એમાં મારે શું ?

છેલ્લે છેલ્લે
જમીન હૈ ન બોલતી
જહાં દેખકર મુઝે નહીં જબાન ખોલતા
નહીં જગહ કહીં જહાં ન અજનબી ગીના ગયા
કહાઁ કહાઁ ન ફિર ચૂકા દિમાગ દિલ ટટોલતા
કહાં મનુષ્ય હૈ કી ઉમ્મીદ છોડકર જીયા
ઇસીલિયે ખડા રહા કી તુમ મુઝે પુકાર લો

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s