સેન્ટ્રલ એશિયાનું માણેક : ઉઝબેકિસ્તાન

Registan-Samarkand-Uzbekistan

હિન્દુસ્તાનની તારીખ તવારીખમાં કોતરાઈ ગયેલા મુઘલ રાજથી કોણ અજાણ હોય શકે ?
બાબર , હુમાયું , અકબર, જહાંગીર , શાહજહાં ને ઔરંગઝેબ એકેય નામ અજાણ્યું લાગે છે ?
લગભગ ત્રણ શતાબ્દી સુધી રાજ કરનાર આ તૈમુર ડાયનેસ્ટી આવી ક્યાંથી એવો પ્રશ્ન થાય તો તેના મૂળ છે ઉઝબેકિસ્તાનમાં , તાશ્કંત , સમરકંદ બુખારામાં .જોવાની ખૂબી એ છે કે હિન્દુસ્તાનમાં મુઘલોની છ સાત પેઢીના નામ સહુકોઈને યાદ છે પણ મૂળ ઉઝબેક વંશના તૈમુર વિષે તો ઉઝબેક પ્રજા જાણે છે પણ એ લોકોને અકબર કે ઔરંગઝેબ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. એ પ્રજા માટે હુમાયુ અને તે પછીના તમામ હિન્દુસ્તાની છે.unnamed (6)

રશિયાની લોખંડી તાકાત કહો કે જે પણ હોય તે તાશ્કંતમાં ન તો કોઈ કટ્ટર મુસ્લિમ જોવા મળે ન ગલીને નાકે બાંગ પોકારતી મસ્જિદો. જો યાદ ન હોય કે આ ઇસ્લામિક દેશ છે તો રશિયામાં જ ઘૂમી રહ્યા હોવાની પ્રતીતિ થાય. એક સરખા રસ્તા , એક સરખા મકાનો , હા, હવે ક્યાંક ક્યાંક પોશ વિલા નજરે ચઢે , જેના માલિક ક્યાં તો રશિયામાં સ્થાયી હોય કે પછી અમેરિકામાં .

 

તાશ્કંતનું પડે એટલે પ્રત્યેક ભારતીયને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનું સ્મરણ થાય. જયારે ઉઝબેકિસ્તાન યુએસએસઆરનો ભાગ હતું ત્યારે તાશ્કંત મંત્રણા દરમિયાન શાસ્ત્રીજીનું આકસ્મિક રહસ્યમય નિધન ભારતીયોએ યાદ નથી રાખ્યું પણ આજે પણ તાશ્કંતમાં એક મુખ્ય માર્ગનું નામ લાલ બહાદૂર શાસ્ત્રી માર્ગ છે , એટલું જ નહીં ત્યાં એમની પ્રતિમા પણ છે અને સૌથી પ્રભાવિત કરતી વાત એ છે કે ટુર ગાઈડ સહુ પહેલા શાસ્ત્રીજીનો જ્યાં ઉતારો હતો એ હોટેલથી સિટી ટુરની શરૂઆત કરે છે.

તાશ્કંતમાં બીજું જાણીતું નામ હોય તો તે છે રાજ કપૂર , એક હોટેલે તો પોતાની એક રેસ્ટોરન્ટનું નામ જ રાજ કપૂર રાખ્યું છે. એ સિવાય ઓળખ છે વિશ્વભરમાં ઇન્ડિયાને પંકાતું કરનાર બ્રાન્ડ એમ્બેસેડરથી.unnamed (1).png5

ચહેરા પરથી ઇન્ડિયન જાણીને મળતાવડા લોકો અભિવાદન કરે :આર યુ ફ્રોમ ઇન્ડિયા ? ‘અમિતા બચન (અમિતાભ નહીં અમિતા ,બચ્ચન બોલવું અશક્ય છે) , શાહરુખ ખાન , સલમાન ખાન …..’

હિન્દી ફિલ્મોએ પોતાની આગવી ઓળખ તો આખી દુનિયામાં બનાવી જ છે, પણ હવે એમાં એક નવું નામ ઉમેરાયું છે, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનું. કેન્યા જાઓ કે ટર્કી કે પછી બાલી કે ઉઝબેકિસ્તાન મોદી આમલોકોમાં જાણીતા છે , ફિલ્મસ્ટારની જેમ. ખરેખર હેરત કરનારી વાત છે.

આ પ્રવાસ માટે પાંચ દિવસથી સાત દિવસ પૂરતા છે. દેશ નાનકડો છે. કુલ વસ્તી જ છે ત્રણ કરોડની , એટલે કે મુંબઈ દિલ્હી ભેગા કરો એટલી વસ્તી એક દેશની છે. સ્વાભાવિક છે ન તો કોઈ બહુમાળી મકાનો હોય ન કોઈ ભીડભાડ . પારસીઓનો તહેવાર નવરોઝ એમનો મુખ્ય તહેવાર, એટલે લાગ્યું કે કદાચ રજાનો માહોલ હશે પણ આખી ટ્રીપ દરમિયાન સુમસામ રસ્તા જ નજરે પડ્યા , ન હોર્ન ના ટ્રાફિક , એને શહેર કહેવાય ?

સૂમસામ ગલીઓ ને નાના નાના મકાનોની બહાર મહોરી રહેલા ચેરી બ્લોસમ ને મેપલ . વસંત બેસી રહી હતી એટલે સફરજન ને જરદાલુ ના ઝાડ પર ફૂટી રહેલી કૂંપળો …હવામાં ઓક્સિજનનું લેવલ તમારા ટેરવાં પર અને નખમાં વ્યાપેલી રતાશથી માપી શકાય .તાશ્કંતમાં શું જોવાનું છે એ વિશેનું લિસ્ટ તો મળી જાય પણ એમાં કેટલા ફીચર મસ્ટ કરીને માર્ક કરવા એવી પરેશાની હોય તો એમાં સહુથી પહેલા સ્થાને આવે ચીમગન માઉન્ટન અને ચર્વાક લેક.ChimgonSkiResort

મિની સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ કહી શકાય એવા ચીમગન પર્વત પ્રમાણમાં ભીડભાડથી મુક્ત છે પણ શહેરીકરણથી મુક્ત નથી. સ્નો રાઈડથી લઈને કેમલ સફારી , ડબલ હંપવાળા ઊંટ ને અરબી ઘોડા , કેબલ કાર રાઈડથી પહાડની ઊંચાઈ પાર પહોંચવાની મજા આંખને ઠંડક સાથે દિલમાં થોડી ગભરામણ કરાવી નાખે ખરી. કારણ છે કેબલ કાર પ્રમાણમાં જુનવાણી છે. હાઈફાઈ શબ્દ સાથે કોઈ લેવાદેવા ન હોય એવી. જે દેશની આર્થિક હાલતનું પ્રતિબિંબ પડે ખરી. જોવાની વાત તો એ છે કે 1991માં રશિયાથી છૂટાં પડેલા આ દેશના લોકો ભારે આશાવાદી છે. એટલું જ નહીં ધર્માંધ નથી બલ્કે ત્રાસવાદીઓ માટે કોઈ જગ્યા ન હોય તેમ પાકિસ્તાની પાસપોર્ટ ધરાવનારની એન્ટ્રી પર પ્રતિબંધ છે. જોવાની ખૂબી એ છે કે ઉઝબેકિસ્તાનની એક સરહદ અફઘાનિસ્તાનને જોડે છે તે છતાં આ tashkent1-620x245.jpgનીતિ અમલી રાખવી ખરેખર તાજ્જુબીભરી છે.

ઇતિહાસના પ્રેમીઓને તાશ્કંત કરતા વધુ રસ સમરકંદ અને બુખારામાં પડે છે. મોટાભાગના ટુરિસ્ટ આખી ટ્રીપ લગભગ આ બે શહેરોમાં જ કરે છે.

એક સમયે સમરકંદ એ ઉઝબેકિસ્તાનનું મુખ્ય શહેર હતું. સિલ્ક રોડનો એક મણકો. સિલ્ક રોડ એટલે કે ચીનથી પર્શિયા ,હિન્દ ,અરબસ્તાન ,ઇજિપ્તથી થઇ યુરોપ પહોંચતો ટ્રેડ રૂટ.જેમાં મરીમસાલાથી લઇ રેશમ , ચા , અફીણ , મોતી , અરબી ઘોડાંનો વ્યાપાર મુખ્ય હતો. સમરકંદ વિશ્વવ્યાપારનું કેન્દ્ર હતું , ત્યાં વિકસેલી સાંસ્કૃતિક અને કળાના નમૂનારૂપ કેલિગ્રાફી કરેલી ઇમારતો અને પિરોજી રંગના મિનારા ગવાહ છે. સમરકંદ ઇસ્લામિક શિક્ષણનું કેન્દ્ર મનાય છે જ્યાં સદીઓ જૂની પ્રભાવશાળી ઇમારતોમાં મદ્રેસા ચાલે છે. એ સાથે ટુરિસ્ટ માટે એક આકર્ષણ છે તૈમુરનો મકબરો . કળા કારીગીરી

3620910826_c199cc4054_z

નો આબાદ નમૂનો છે.મસ્જિદ, મદ્રેસા અને અન્ય ઐતિહાસિક ઇમારતોસહિત આખા સિટીને યુનેસ્કોએ એને વર્લ્ડ હેરિટેજમાં દરજ્જો આપ્યો છે.

વિદેશી ટુરિસ્ટના કેમેરાની ક્લિક ક્લિક પૂરી ના થાય ત્યાં ભારતીય (ગુજરાતી એમ વાંચો) ટુરિસ્ટ એક ખાસ માર્કેટમાં જવા ઊંચાનીચા થઇ જાય. એ છે સાયેબ બાઝાર, ટિપિકલ આરબ બાઝાર હોય એમ. જ્યાં જુઓ ત્યાં જાત જાતના ભાત ભાતના સુકામેવાના ખડકલાથી શોભતું , મમરો બદામ રૂ 500 પ્રતિ કિલો , અખરોટ 700 રૂપિયે સાંભળીને દંગ રહી જવાય ..ઘડીક થાય કે બદામ , અખરોટ થી લઇ જરદાલુ , અંજીર , કિશમિશ, કેસર બધું પચાસ પચાસ કિલો લઇ લેવું જોઈએ . પ્રશ્ન વેઇટ લિમિટનો થાય એટલે મોટાભાગના ભારતીયો વિલાયેલા મોઢે નિસાસા નાખીને માત્ર દસ પંદર કિલોની ખરીદી કરીને સંતોષ માની લે છે.


દેશ નાનો છે ગરીબ છે છતાં લોકો ખુશહાલ ને સંતોષી છે. દેશ ગરીબ છે પણ ચોખ્ખાઈ આંખે ઉડીને વળગે એવી છે. નાના ને ગરીબ દેશમાં હાઈ સ્પીડ ટ્રેઈન . તાશ્કંતથી સમરકંદ વચ્ચેનું 344 કિલોમીટરનું અંતર માત્ર બે કલાકમાં પહોંચી શકાય છે. ટ્રેનનું ભાડું છે લગભગ એક લાખ સોમ , જેનો ઉચ્ચાર સુમ થાય છે. એક લાખ સાંભળીને ચોંકી જવાની જરૂર નથી , એક લાખ સુમ એટલે આપણાં હજાર રૂપિયા .

જો કે બેંકમાં અને બહાર માર્કેટમાં ફોરેન કરન્સીના અલગ ભાવ ચાલે છે. પહેલીવાર એવું જોવા મળ્યું કે શેરી શેરીએ લોકો ચલણી નોટના થપ્પાં પ્લાસ્ટિક બેગમાં ભરીને ઉભા હોય. એ પછી કોઈ મોલ હોય કે બજાર, જાણે દર બીજો માણસ મની એક્સચેન્જર હોય છે.
ઉઝબેકિસ્તાનના ચલણને ધ્યાનમાં રાખીએ તો ગરીબી અને બેહાલી નજરે ચડવી જોઈએ પણ એવી કોઈ વાત નજરે તો ન ચઢી. લોકો સાદગીભર્યું સંતોષી જીવન જીવે છે. હા, એમને માટે સહુથી મોટી નવાઈનો વિષય છે કે ખરેખર કોઈ માણસ માંસ ખાધા ભાજીપાલા પર (વેજિટેરિયન) આખી જિંદગી કાઢી શકે ? મરી ન જાય ?

અમને ઓથેન્ટિક ઉઝબેક ફૂડ ટેસ્ટ કરવું હતું એ મુરાદ તો વેજિટેરિયન હોવાથી પૂરી ન થઇ પણ વચ્ચેનો માર્ગ નીકળી શકે એમ હતો.એમના નોન (નાન ), ગ્રીક સેલડ , સાર ક્રીમ ,ટોમેટો શોરબા , રાઈસ , બટાટાનું કોઈક સ્પેશિયલ વાનગી , આઈસ ટી અને આઈસ્ક્રીમ આ થયું વેજિટેરિયન ફૂડ. સહુથી મોટી સ્પેશિયાલિટી છે ઉઝબેક નોન (નાન ), અને જિંદગીમાં ન ,માણ્યાં હોય તેવા તાજાં શાકભાજી , નાન જે દેખાવમાં જ ભારે લોભામણાં હોય છે અને એ ગૃહિણી ઘરમાં ન બનાવતાં બેકરીમાંથી જ ખરીદે છે. નાની મોટી સાઈઝમાં એ ખાસ આકારના પીરસાય તે પહેલા તાકીદ કરી દેવાય છે કે એ નાન ભૂલેભોગે પણ ઉલ્ટા ન મુકવા. એ અત્યંત ગંભીર અપશકુન લેખાય છે. વેજિટેરિયન લોકો માટે કદાચ ખાવાપીવામાં તકલીફ થઇ શકે જો બરાબર રીતે સમજાવી ન શકો તો , અને ત્યાંનું લોકલ ફૂડ ખાવું હોય તો વ્યવસ્થિતપણે સમજાવવું જરૂરી છે. વેજિટેરિયન લોકો માટે એક ખાસ વાનગી છે માંશાકીચરી , આપણી ખીચડી જેવી ખીચડી પણ દાળ ને ચોખા નહીં, પૂરાં સાત પ્રકારના ધાન્ય ને દાળ સાથે પાણી અને દૂધમાં ચઢવેલી હોય છે. સાથે તાજાં શાકભાજી પણ મિક્સ કરવામાં આવે છે. ખરેખર આ કીચરી નવરોઝ સ્પેશિયાલિટી છે.


અક્બરનામામાં અન્ય સંદર્ભગ્રંથમાં આવતા ઉલ્લેખ પ્રમાણે અકબરના માનીતા ભોજનમાં ખીચડી અવ્વલ સ્થાને રહેતી, એટલે ખીચડીનું મૂળ હિન્દુસ્તાની હશે કે પછી ઉઝબેકી એવો પ્રશ્ન જરૂર ઉઠે.
નવરોઝ પારસી તહેવાર છે. એટલે કે પર્શિયાનો , ઉઝબેકિસ્તાનનો રાષ્ટ્રીય તહેવાર છે. કારણ એટલું જ કે પર્શિયન લોકો પર તુર્કમેનિસ્તાન, મોંગોલના આક્રમણે સંસ્કૃતિનું કોકટેલ કરી નાખ્યું છે. એટલે નાગરિક ભલે ઉઝબેક હોય પણ એમના ફીચર્સ મોંગોલિયન પણ હોય શકે અને પારસી જેવા પણ , અને હા , તુર્કી પ્રજા જેવા શાર્પ પણ.

ઇતિહાસપ્રેમીઓ માટે , પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય માણી શકે એ લોકો માટે ઉઝબેકિસ્તાન સસ્તું ભાડું ને સિદ્ધપુરની યાત્રા છે. જો શોપિંગની મગજમારી વિનાની બસ ટુર કરવી હોય તો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ ,દિલ્હીથી માત્ર સાવ બે કલાકની ફ્લાઇટ તમને તાશ્કંત પહોંચાડી દે છે. વિન્ડોમાંથી એક નજર નાખો તો નીચે પથરાયેલા હિમાચ્છદિત પહાડો આપણને વિચારવા મજબૂર તો જરૂર કરી દે કે આજથી હજારો વર્ષ પૂર્વે ટર્ક, મોંગોલ અને તૈમુર આ હિમરણ કેમ કરીને પાર કર્યું હશે ?

કઈ રીતે જવું :
દિલ્હી થી તાશ્કંત ઉઝબેકિસ્તાન એરની ડાયરેક્ટ ફલાઇટ છે.
તાશ્કંતથી સમરકંદ માટે હાઈ સ્પીડ ટ્રેન , બે કલાક (જેનું રિઝર્વેશન પહેલેથી કરાવવું જરૂરી છે. ) અન્યથા ટેક્સીથી પણ પહોંચી શકાય જે સફર લગભગ ચારથી પાંચ કલાકની રહે છે.
તાશ્કંતથી બુખારા અંતર છે 600 કિલો મીટર , એ માટે હાઈ સ્પીડ ટ્રેન વધુ યોગ્ય રહે છે.
સમય : જૂન થી ઓક્ટોબર , ઉનાળામાં ટેમ્પરેચર 42 થી 42 પર પહોંચે છે અને શિયાળામાં માઇનસમાં.

Advertisements

One thought on “સેન્ટ્રલ એશિયાનું માણેક : ઉઝબેકિસ્તાન

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s