Opinion

Look Whose talking !!

gangrape1-750x430

ઇન્ડિયા એક બળાત્કારી દેશ છે , અહીં વસતા તમામ મારા ભાઈ બહેન બળાત્કારી છે. હું પોતે બળાત્કારી છું , આવું વાંચી ,સાંભળીને ઝાટકો લાગે ? ચોક્કસ લાગે પણ આ શબ્દ છે પાંચ વર્ષના છોકરાના જે માસૂમ છોકરો રેપ શું છે જાણતો નથી પણ એને લાગે છે કે ઈંડિયા આખો રેપિસ્ટનો દેશ છે . અને , એની માન્યતા માટે જવાબદાર છે આજનું મીડિયા , સેલફોન, વૉટ્સએપ અને માબાપ બનવા માટે નાલાયક એવી પ્રજા .

જે દિકરીઓ પાશવી બળાત્કાર અને હત્યાનો ભોગ બની છે તેમની સાથે પૂરો ન્યાય થવો જોઇએ એ સૌથી પહેલી વાત. હવે બીજી મુખ્ય વાત. અચાનક જ કાલથી ઇસ્તાનબુલથી લઈને લંડન, પાકિસ્તાન, આરબ દેશોમાં રાતોરાત ઈન્ડિયા કેવો બળાત્કારીઓનો દેશ છે તેવું લખાણવાળા ટીશટૅ પહેરેલ પિક્ચર વાઈરલ થઈ ગયા. જેનું કારણ આ અબુધ પાંચ વર્ષના બાળકની માનસિકતા ઘડાઈ રહી છે તે .

ભલા માણસ, look whos talking???

જુઓ તો ખરા કોણ બોલે છે ને કોને કહે છે ?

જે દેશમાં સ્ત્રી કરતાં ગાયની કિંમત વધુ હોય, તે દેશમાં ઇન્ડિયામાં થયેલા બનાવની ચર્ચા છે. એવા દેશમાં જ્યાં આજે પણ કારોકારીની પ્રથા કાનૂનીરીતે માન્ય છે તે પાકિસ્તાનમાં આજે ઇન્ડિયા રહેવા અયોગ્ય દેશ છે એવું મનાય છે . ભારતના જ નાગરિકોને ભારતમાં રહેવું અસુરક્ષિત લાગે છે .

જે દેશમાં લોકોએ ભારતમાં પ્રવર્તતી દશા વિષે ટીશર્ટ પહેરીને દેખાવ કર્યા હોય (અલબત્ત , એ વાસ્તવિકતા ઓછી ને ફોટોશોપ કરાયા હોય એવા વધુ લાગે છે ) ત્યાં સ્ત્રીઓની દશા જોવા જેવી છે. ટર્કીમાં સ્ત્રીઓની પરિસ્થિતિ એકદમ સારી એવી હવામાં રહેતા લોકોએ બૉસફૉરસની બીજી બાજુએ આવેલા મુખ્ય ઇસ્તંબુલ જોયું નથી. માયોપિયા મનુષ્યજાતિને મળેલી અનમોલ ભેટ છે. જેટલું જોવું હોય એટલું જ જોવાનું , ધ્યાનબહેરા, જેટલું સાંભળવું હોય એટલું જ સાંભળવાનું ને મંદબુદ્ધિ , જે સમજવું હોય તેટલું જ સમજવાનું, આગળ બુદ્ધિ ચલાવવાની નહીં કોઈ કહે તો સાંભળવાનો સમજવાનો ઇન્કાર કરી દેવો એ આપણા નાગરિકોની માનસિકતા છે , અન્યથા એવું હોય કે આ ટીશર્ટ પિક્ચર બે કલાકમાં આખા દેશમાં વાઇરલ થઇ જાય.

અચરજ એ વાતનું હ્હતું કે મને વોટ્સએપ પર સહુથી પહેલા પિક્ચર મોકલનાર એવી intelligent ફ્રેન્ડ હતી જેની બુદ્ધિ પ્રજ્ઞા , એના કામ એના ઓપન માઈન્ડ માટે મને આદર રહ્યો છે. બીજો એક એવો મિત્ર જે વિદેશમાં સતત ભ્રમણ તો કરે છે પણ એને કોઈ દેશમાં ક્યારેય બુરાઈ દેખાતી નથી, ઇન્ડિયામાં પણ નહીં . આ બંને એ મોકલેલા પિક્ચર્સ પછી એના એ પિક્ચર્સનો ઢગલો થતો ગયો , એનો અર્થ કે કોઈ નક્કી મૂવમેન્ટ ચાલી રહી હતી.

એક ટર્કી ફરી આવેલા બેન , બીજા મોસ્ટ ફેમસ એવી ટર્કીશ સીરિયલ ફરીહાના ચાહક બેન ટર્કી વિષે માને છે કે ટર્કીમાં સ્ત્રીઓને પુરુષ જેવા જ અધિકાર છે. કદાચ આ બહેનો હિસ્ટ્રીમાં ભણેલા કમાલ પાશાવાળા ટર્કીને જ સાચું માને છે. 1934માં કમાલ પાશાએ મોટા રિફોર્મેશન કાર્ય ને સ્ત્રીને સમાન દરજ્જો આપ્યો, વ્યવસાયિક રીતે પણ સ્વતંત્ર થવાનો ટેકો આપ્યો , બહુપત્નીત્વ ને ટ્રિપલ તલાકને નાબૂદ કર્યા ને દુનિયામાં એક દાખલો બેસાડ્યો જેને માટે હાજી કમાલ પાશાને લોકો યાદ કરે છે પણ હવે પાશાનું ટર્કી નથી. અત્યારના ટર્કીમાં ઓટ્ટોમાન એમ્પાયરમાં હતા તેવા જ નિયમો આવી ચુક્યા છે. ટર્કીની સ્ત્રીઓને શું પહેરવું , શું બોલવું , સમાનતાની વાતો કરવી , એ માટે ચળવળ ચલાવવી પડે છે. ઘરેલુ હિંસા અને બળાત્કારના આંક જોવા ગૂગલ હાથવગું જ છે. પણ , એમાં ટર્કીમાં કામ કરવા આવતી કુર્દિશ સ્ત્રીઓ સામે થતી ગુનાખોરી નોંધાયેલી નથી. કુર્દિસ્તાન પાયમાલ દેશ ને બેહાલ નાગરિકોનું વતન છે. ટર્કીનો નાગરિક જર્મની જવાના સપના જુએ ને કુર્દ નાગરિક ટર્કી જવાના . જોવાની ખૂબી એ છે કે પુરુષો દ્વારા પુરુષો પર, કિશોરો પર થતા બળાત્કારની તો કોઈ વાત જ નથી કરતું , ને વાત થાય છે ઇન્ડિયાની , ક્યા સીન હૈ.

બાકી વાત રહી અન્ય પાડોશી દેશોની , ત્યાં પણ આ બનાવ એવો ચગાવાયો છે કે એ લોકો પણ ઇન્ડિયામાં થઇ રહેલી સ્ત્રીઓની સ્થિતિ માટે છાતી કૂટવા બેસી ગયા છે.
આ છાતી કૂટનારાઓના દેશમાં એક પ્રથા છે , નામ છે એનું કારોકરી , અને આ કાનૂની ધોરણે અમાન્ય પણ છે છતાં આંખ આડા કાન કરીને સત્તાવાર રીતે ચાલુ રખાઈ છે.

વર્ષો પહેલા સાર્ક સમિટમાં પાકિસ્તાની તંત્રીઓ ને પત્રકારોને મળવાનું થતું ત્યારે તેમના જ મોઢે સાંભળેલી વાત છે જે બિલકુલ જાણીતી છે. એમાં કશું ગોપનીય નથી.

પાકિસ્તાનના એક માતબર અખબારના તંત્રીને મોઢે સાંભળેલો બનાવ . જે સામાન્યપણે ગ્રામ્યસ્તર પર વધુ બને છે.

બે પાડોશી , બંને વચ્ચે ભયંકર ઝગડા , રોજના . બંનેના ખેતર પણ અડોઅડ , એટલે એકની ગાય બીજાના ખેતરમાં ચરવા ઘૂસી જાય.
એક દિવસે એક પાડોશીએ ગુસ્સામાં આવીને બીજાની ગાય મારી નાખી . મામલો ગયો પંચાયતમાં .
ધોળે દિવસે ગાયને રહેંસી નાખતા લોકોએ પાડોશી અ ને જોયો હતો. આખું ગામ પાડોશી બ ને પડખે હતું . હવે ?

ગામના બુઝૂર્ગે વચ્ચેનો તોડ કાઢ્યો : બીબી તો બીજી મળશે પણ સજા કાપવા જઈશ તો ખેતર બીજા ચાઉં કરી જશે.

અને જેને ગાય મારી નાખી હતી એણે પંચાયતને કહ્યું કે હું તો ગાયને ભૂલથી મારી બેઠો , મારવો તો આ ગાયને માલિકને હતો જેને મારી સ્ત્રી સાથે નાજાયસ સંબંધ ધરાવે છે. લો બોલો !!

નિર્દોષ સ્ત્રી , જેનો કોઈ ગુનો નહોતો એની પાર લાંછન લાગ્યું એટલું પૂરતું નહોતું , ગામલોકોએ વ્યભિચારી ગણી બંનેને એટલે જેની ગાય મરી તે માણસને અને ગાય મારનારની પત્ની બંનેને કારોકરી હેઠળ સજા ફરમાવી . પથ્થર મારી મારીને મોતને ઘાટ ઉતારવા એ આ સજા , આજ સુધી ઘણા બધા દેશોમાં પાછલા બારણે ચાલે છે. વિના રોકટોક, બેધડક .

હવે કદી આ બધા માટે ઇન્ડિયન પ્રજાએ ટીશર્ટ છપાવી પહેરેલા ? ના, કારણ કે એ એમનો મામલો હતો, અહીં સુધી આવ્યો પણ નહોતો તો અચાનક આસિફાનું આ મોજું ત્યાંથી જુવાળ બની કેમ આવ્યું ?

સમજદાર કો ઈશારા કાફી હૈ !!

રાજકીય ભાખરી શેકવા કોઈ પણ હદે ઉતરી શકનાર આ ગીધડાંઓને ઓળખો તો ખરા.

આસિફાને ન્યાય મળવો જ જોઈએ , એના ગુનેગારોને સજા મેળવી જ જોઈએ પણ એમાં આ વિદેશી જુગાડ ક્યાંથી ઘુસાડ્યો ?

રાજનીતિમાં બધા દાવ પેચ માન્ય છે પણ રાષ્ટ્રને જૂગટામાં મૂકી દેવાનો દાવ કેટલો ખતરનાક અને રાષ્ટ્રવિરોઘી છે એ સમજવાની વાત છે .

છેલ્લે છેલ્લે : ભારત રહેવા માટે અસુરક્ષિત દેશ છે તેવું ઘણાં તત્વજ્ઞાનીઓને લાગે છે. માત્ર રોહિંગ્યાઓને જ આ દેશ વસવા જેવો લાગે છે એ પણ કેવી અજ્બ જેવી વાત છે.

Advertisements
Opinion

કભી આંસુ , કભી હંસી …..

4eaa6d015c17fb2e310e3838c32b69d7--angel-heart-angel-s

50 વર્ષની આરાધના રાત્રે સિરિયલ જોઈને બેડરૂમમાં ગઈ. પતિદેવ નસકોરાં બોલાવતાં હતા. 

આરાધનાને થોડી બેચેની અકારણે જ વર્તાઈ રહી હતી પણ એવી કોઈ ગંભીર વાત ન લાગી કે તે માટે રાહુલની ઊંઘ ખરાબ કરાય. બંને વર્કિંગ. મહાનગરની દોડધામમાં રાહુલની રાત અગિયાર વાગ્યે થતી પણ સવારના પોણા છને ટકોરે ઊઠી આખો દિવસ ઘડિયાળને કાંટે ભાગતી આરાધનાની રાત એક પહેલાં ન પડે.

બીજા દિવસે ટિફિનમાં શું જશે તેની પૂર્વતૈયારીથી લઈ સ્કૂલે જતાં બંને બાળકોની સ્કૂલબેગ, યુનિફોર્મની ઈસ્ત્રી, નાસ્તાની તૈયારી… કોઈ કામનો અંત જ નહીં. પતિ થાકે, બાળકો થાકે પણ આરાધનાથી થકાય?

એવી એક રાત. લગભગ સાડા બારનો સુમાર અને આરાધનાને બેચેની વર્તાઈ રહી હતી. સોડા પીવાથી કંઈક રાહત લાગશે એમ માની સોડા પણ પીધી છતાં બેચેની ઓછી ન થાય. અચાનક ઊબકા જેવું લાગ્યું. આરાધના બાથરૂમમાં દોડી.

એક ઊલટી થઈ ગઈ. જરા રાહત લાગી.
કિચનમાં જઈ ગ્લાસ ભરી ઠંડું પાણી પીધું. બેડરૂમમાં આવી બેડ પર બેઠી ને શું થયું ખબર જ ન પડી.

બાજુમાં સૂતેલા રાહુલને પણ નહીં.
સવારે પોણા છના ટકોરે ઊઠીને રોજિંદી ઘટમાળમાં લાગી જતી આરાધના ઊઠી જ નહીં.


બાળકો પરેશાન. રાહુલને થયું આવી કેવી અશિસ્ત. પણ ત્યારે કોઈને સ્વપ્ને ખ્યાલ ન આવ્યો કે આરાધનાની આંખો ક્યારેય ન ખૂલવા બિડાઈ ગઈ હતી. ઊંઘમાં ને ઊંઘમાં જ મેસિવ કાર્ડિયાક એટેક.

અત્યાર સુધી એવું મનાતું રહ્યું છે કે પુરુષોની સરખામણીમાં સ્ત્રીઓને હૃદયરોગની બીમારી ઓછા પ્રમાણમાં થાય છે. હવે જે આંક નોંધાઈ રહ્યા છે તે જોતાં લાગે છે કે હૃદયરોગના મામલામાં પણ સ્ત્રીઓએ પુરુષસમોવડી બનવા દોટ મૂકી છે. સ્ત્રી ખુલ્લા મનથી હસી શકતી હોય કે રડી શકતી હોય, પેટ ભરીને ગોસિપ કરી શકતી હોય કે પછી ઘડિયાળના કાંટે દોડવા સક્ષમ હોય તેમના શરીરને પણ પુરુષોને થાય તેવાં વ્યાધિ, ઉપાધિ બિલકુલ થઈ શકે છે, જેનું કારણ છે સ્ટ્રેસ. માનસિક તાણ. બલકે હવે તો એ સ્પષ્ટ થઈ રહ્યું છે કે સ્ત્રીઓ પુરુષ કરતાં વધુ તાણમય જીવન જીવે છે.


કારણમાં છે સ્ત્રીઓની આગેકૂચ. શ્રીદેવીનો કિસ્સો નજર સામે છે. હવે વૉટ્સએપ ડોકટરોનો રાફડો ફાટ્યો છે. કેટલા કલાકે પાણી પીવું? કેટલું ચાલવું , કેટલીવાર ખાવું .  કેટલા કલાકે ખાવું શું ખાવું શું ન ખાવું અને હા, દિવસમાં કેટલીવાર હસવું , કેટલીવાર ભારમુક્ત થઈને હસવું  . શ્રીદેવી ડ્રિન્કની અસર હેઠળ બાથટબમાં ડૂબી ગઈ કે પછી એને 29 વાર કરાવેલી સર્જરીઓના ભાર નીચે કચડાઈ ગઈ એ બધું ક્યારેય નહીં સમજાય પણ કોઈને અટકળ ન કરી શકે ખરેખરો સ્ટ્રેસ શેનો હતો , લમ્હેં કે મિસ્ટર ઇન્ડિયાની હવાહવાઈએ ચિંગ ચાઇનીઝની એડમાં કામ કરવું પડે એ?  (શક્ય છે કે આર્થિક મજબૂરી પણ હોય શકે , શક્ય છે   ડૂબતી જતી ગ્લેમર પચાવી જવી એમાં જીગર જોઈએ બોસ, એ પછી આઈએએસ ઓફિસર હોય કે પછી ફિલ્મસ્ટાર  , થોડા વર્ષો પહેલા દિલ્હીનાં મહિલા મુખ્યપ્રધાનને હૃદયની ધમની અને શિરા બંનેમાં બ્લોક જણાયા હોવાથી ઈમરજન્સી બાયપાસ સર્જરી કરવામાં આવી હતી. એક મુખ્યપ્રધાનતરીકે સ્ત્રી હોય કે પુરુષ તેમના સ્ટ્રેસની માત્રા તો સરખી જ હોવાની, પરંતુ સ્ત્રી સામાન્ય કારકુનીની નોકરી કરતી હોય કે શિક્ષિકાની, એના માથેની જવાબદારી વિચારીએ તો લાગે ભગવાને સ્ત્રીને ભૂલમાં બે હાથ નથી આપ્યાને ! ખરેખર તો દસ હાથ હોવા જોઈએ.

કારકિર્દીની સાથે પત્ની અને માતા તરીકેની ભૂમિકા ભજવવામાં સામાન્ય સ્ત્રીઓ કેટલી કંતાઈ જાય છે તેનો તો કોઈને વિચાર સુધ્ધાં આવતો નથી.

શ્રીદેવી લખો હૃદયમાં બિરાજમાન એક સ્ટાર હતી એટલે એટલો દેકારો થયો પણ આપણી આસપાસ આવી કેટલી ઘટનાઓ બને છે ક્યાં ધ્યાનમાં લેવાય છે. 

શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી, ખભા અને ગરદનના ભાગ જકડાઈ ગયા હોવાની પ્રતીતિ થવી. આ બે તો અતિશય સામાન્ય ચિહ્ન હૃદયરોગ આપે છે.

પરંતુ સામાન્ય મહિલાઓ બિચ્ચારી કામમાં એવી તો ગળાડૂબ હોય છે કે પેઈનબામ લગાવી લગાવી, શેક અને બાફ લઈ ભાર વેંઢારે જાય છે. અચાનક જ હૃદયરોગ પોતાની વિકરાળતા ફેલાવે ત્યારે ખ્યાલ આવે છે પણ ત્યારે ઘણું જ મોડું થઈ ચૂક્યું હોય છે.

અલબત્ત, આ સામે એવી દલીલ પણ થાય છે કે સ્ત્રીઓ આજકાલ શરાબ અને સિગારેટની શોખીન થઈ હોવાથી આ વ્યાધિ ઉપાધિ થાય છે પણ એ આખો તર્ક માત્ર તુક્કો છે. આજે પણ મોટાભાગની સ્ત્રીઓ સિગારેટ કે દારૂ જેવાં વ્યસનોથી મુક્ત જ છે તો પછી આ વ્યાધિની વ્યાપકતાનું કારણ શું છે?

વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે સુપર વિમેન સિન્ડ્રોમમાં જે રીતે શિક્ષણનો વ્યાપ વધ્યો છે તે રીતે આજે દરેક ઉંમરની સ્ત્રીને પોતે આત્મનિર્ભર છે, ટેલેન્ટેડ છે, કમાઈ શકે છે તે સાબિત કરવાની ઝંખના વત્તેઓછે અંશે હોય જ છે. જે કંઈ ખોટું પણ નથી, પરંતુ એક તરફ સક્સેસફુલ કારકિર્દી અને બીજી તરફ પરિવારની જવાબદારી. 

મોટાભાગની સ્ત્રીઓ આ બે ફ્રન્ટ પર કામ તો કરે છે પણ વહેલી, મોડી પણ નિચોવાઈ જાય છે. સ્ટ્રેસ હૃદયરોગનો પહેલો સાગરીત પછી તો જુદાં જુદાં કારણો ભેગાં થતાં જાય છે.

નવાં-નવાં પરણેલાં વરઘોડિયાંઓને પોતાની કારકિર્દી માટે, તંદુરસ્ત લગ્નજીવન માટે થોડો સમય બાળકની જંજાળમાંથી મુક્તિ જોઈતી હોય છે. એવા સંજોગોમાં ફેમિલી પ્લાનિંગ માટેની જવાબદારી પણ સ્ત્રી પર આવી જાય છે. આડેધડ થતો ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો વપરાશ પણ હૃદયરોગને નિમંત્રણ આપે છે. ગર્ભનિરોધક ગોળી લેનાર મહિલાઓમાં કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ (સીએડી)નું પ્રમાણ અન્ય મહિલાની સરખામણીમાં દસ ગણું અધિક વધી જાય છે. કદાચ આ જ કારણ છે કે હવે તો ત્રીસીમાં પ્રવેશેલી સ્ત્રીઓ પણ હૃદયસંબંધી રોગનો ભોગ બને છે. હવે કાર્ડિયાક અરેસ્ટ નામનો હાઉ ઉભો થયો છે. એટલે કે હાર્ટ ફેલ્યોર ને કાર્ડિયાક અરેસ્ટ વચ્ચે પણ ફર્ક છે. જે હોય તે બારીકી તો નિષ્ણાતો જણાવે ત્યારે પણ બંનેનું પરિણામ , લક્ષણ , કારણ સરખા છે. 



સૌથી મહત્ત્વની વાત આ મહિલાઓ ભૂલી જાય છે તે છે ખુશ રહેવાની વાત. ફરજને નામે, શિસ્તને નામે, આદર્શને નામે નિચોવાતી રહેતી સ્ત્રીઓને એક જ વ્યક્તિ મદદ કરી શકે છે તે છે પોતે.

થોડી બાંધછોડ, થોડું જતું કરવાની વૃત્તિ અને ‘ટેક ઈટ ઈઝી’ મંત્ર આ સિન્ડ્રોમ માટે એકમેવ કોકટેલ છે. આજકાલ તો ચિરયુવાન રહેવા માટે બોટોક્સથી લઇ જીમનું અતિશયોક્તિભર્યું વળગણ જીવલેણ નીવડી શકે છે. બોટોક્સ એક જાતનું ઝેર છે એની જાણ ટ્રીટમેન્ટ લેનારને ન ખબર હોય એ વાતમાં દમ નથી. પચાસીમાં પ્રવેશ્યા પછી ષોડશી જેવા ભરાવદાર હોઠ , નિતંબ ધરાવવાનું વળગણ ખરેખર તો એક માનસિક માંદગી છે. ચહેરા પાર એક કરચલી ન હોય એ માટે કોલોજન ઇન્જેક્શનના એવા પરિણામ આવે છે કે ક્યારેક ટ્રીટમેન્ટ લેનાર કોળિયો ભરવા માટે આખું મોઢું ન ખોલી શકે. શ્રીદેવીનું ઓરીજીનલ સ્મિત યાદ છે ? છેલ્લે છેલ્લે એનું સ્માઈલ યાદ છે? , સિલિકોન પ્લાન્ટ્સ ફૂટે તો જીવલેણ નીવડે એ પણ સૌ મહિલાઓ જાણે છે.


શ્રીદેવીના કેસમાં કદાચ આ કોસ્મેટિક સર્જરી જવાબદાર ન હોય  એમ પણ માની લઈએ તો પણ સ્ટ્રેસફૂલ લાઈફસ્ટાઈલને બક્ષી ન શકાય  . સુંદર દેખાવાની હોડ, સોસાયટીમાં સ્ટેટ્સ ધરાવવાની હોડ, સંતાનોના ભાવિની ચિંતા, મધ્યમવર્ગીય મહિલાઓ માટે રોજ સવારે બે છેડા ભેગા કરવાની ચિંતા   .


સ્ત્રી એ સમય સાથે બે હથિયાર ગુમાવી દીધા છે. એક તો મુક્ત મને હસવાની ટેવ અને હીબકાં ને આંસુ સાથે સ્ટ્રેસ વહાવી દેવાની ટેવ.


આ સ્મિત ને આંસુ બહુ રામબાણ ઉપાય છે. એ ફરી મળી જાય તો મહિલાઓને આવતાં એટેક સામે એન્ટી ડોટ મળે. અજમાવી જોવા જેવું ખરું.



બાય ધ વે  , સ્ત્રીઓ પુરુષની જેમ હંમેશ સફળ કેમ નથી હોતી?
– કારણ કે તેમની પાછળ સફળ પુરુષની (સફળતા માટે જવાબદાર હોય તેવી) સાથે હોય તેવી સ્ત્રી નથી હોતી.

Opinion

સ્લીપિંગ ડ્રેગોનને હલો તો કહેવું પડે ….

1969 ટાપુના સમૂહમાં ક્યા ટાપુ પર જવું ને શું કરવું ?

વિયેતનામ તો જવાનું થાય તો ખબર પડે કે આ દેશમાં સ્થિતિ નોર્થ કોરિયા સાઉથ કોરિયા જેવી છે. બિલકુલ વિરોધાભાસી ક્લચર , વિચારધારા, ખાણીપીણી  . જો એક કોઈ સામ્યતા હોય તો એ કે નોર્થ ને સાઉથ વિયેતનામ બંને પ્રજા પોતાની સરકાર માટે અતિશય નીચો મત ધરાવે છે  . સરકાર તમારે માટે શું કરે છે એવું વિચારવાને બદલે તમે સરકાર માટે શું કરો છે એવું લિંકનકથન આ પ્રજાએ સાંભળ્યું નથી. પણ, સાચી વાત છે , શું કામ સાંભળે ? એક સમયે ચીનમાં હતી તેવી સખ્ત સમાજવાદી વ્યવસ્થા સાઉથ વિયેતનામમાં છે. પણ નોર્થ  વિયેતનામ કદાચ એની પર પશ્ચિમી જગતની અને ખાસ કરીને સામ્યવાદમુક્ત ચીનનો પ્રભાવ વધુ છે.

કદાચ એટલે જ વિયેતનામના હો ચી મીન  કરતાં હેનોઈમાં ટુરિસ્ટ વધુ દેખાય છે.

હનોઈ આમ તો છે કોઈ કેપિટલ સીટી હોય એવું જ શુષ્ક ને ઠીક ઠીક પણ એના પેગોડા , ને બજાર પ્રમાણમાં ઘણાં સારા  . હેનોઈનું જો કોઈ મુખ્ય આકર્ષણ હોય તો એ છે હૅલોન્ગ બે કે પછી સ્થાનિક પ્રજાની જેમ ઉચ્ચાર કરવો હોય તો હા લોન્ગ બે , હા એકદમ લંબાવીને ગાતાં હોઈએ એમ બોલવાનો  . જો કે આ પ્રજાની ભાષા ,બોલી સાંભળીયે તો સામાન્ય વાતચીત પણ ગાયન ગાઈને કરતા હોય એવી રિધમિક લાગે  .

હેનોઈની વાત કરીયે તો સૌથી પહેલા વાત તો એના પેગોડાની કરવી પડે પણ અહીં તો વાત જલસાઘરની કરવી છે, આજે વાત મોજની ફરી ક્યારેક વાત પેગોડાની, અલબત્ત એ જોવામાં જલસો તો પડે પણ થાકીને ઠૂસ થઇ જવાય એમ પણ બને.

આજે વાત કરવી છે હાલોન્ગ બે વિષે  . હાલોન્ગ બે જવા માટે પૂરા છ કલાક બસમાં પ્રવાસ કરવો પડે. હનોઈ શહેરથી લગભગ 180 કે 200 કિલોમીટર દૂર છે. જો કે સરસ રસ્તા , સારી બસ કે કાર હોય ને ફનલવિંગ ફ્રેન્ડ્ઝનો સાથ હોય તો કદાચ આ પ્રવાસ ક્યારે પૂરો થઇ જાય ખબર પણ ન પડે.

હાલોન્ગ બે સ્થિત છે ગલ્ફ ઓફ તાન્ગકિયા , તંગકિયા કે તાકિન્યા (ઉચ્ચાર હજી સમજાયો નથી) વચ્ચે  . 100 કિલોમીટરની કોસ્ટલાઈન ને એરિયા લગભગ 1500 ચોરસ કિલોમીટર   .

હૅલોન્ગ ખરેખર તો હા લોન્ગ , જેનો અર્થ થાય છે સૂતેલો ડ્રેગોન , એ નામ કઈ રીતે અસ્તિત્વમાં આવ્યું એ ભગવાન જાણે પણ એવું માની શકાય કે સમુદ્ર વચ્ચે , અખાતમાં જે રીતે ડુંગર ઉભા રહ્યા છે એ પરથી પણ આવ્યું હોય શકે. ને જોવાની ખૂબી એ છે કે આ બધા ડુંગર લાઇમ સ્ટોનના છે. જેની ઉપર ઘનઘોર જંગલ ઉગી ચુક્યા છે.  અલબત્ત આ બધી વાતો સાંભળેલી છે , વાંચેલી છે જેમાં બધે જો ને તો મુકાયા છે. મોટાભાગના ડુંગર વચ્ચેથી નાનકડી નૌકા , કાયાક પસાર થઇ શકે છે. પણ જો અડધા દિવસનો પ્રવાસ કરીને તમે ક્રુઝ પર ઓવરનાઈટ સ્ટે ન કરો તો વિઝીટ વ્યર્થ છે.

અમને વસવસો રહી ગયો કે અમે એક જ રાતનો સ્ટે કર્યો  . જેમાં આઇલેન્ડ હૉપિંગ , કાયાકીન્ગ , પર્લ ફેક્ટરીની મુલાકાત ,એક આડવાત , પર્લ ફાર્મ એટલે કે મોટી માટે ઉછેરવામાં આવતા ઓઇસ્ટર નામના જીવની ખેતી અને મોતીને મેળવવા માટે થતી નિર્મમ હત્યા જોઈને મને નવાઈ એ વાતની લાગી કે જૈનો મોતીના વ્યાપારી કઈ રીતે હતા? એ વિષે એક આખો વિગતવાર પીઆઈએસ ટૂંક સમયમાં લખવો છે. એનું લાઈવ ડેમોન્સ્ટ્રેશન પણ શેર કરવું છે , જે જોઈને ફક્ત દસ બહેનો હવે મોતી ન ખરીદવા એ પ્રણ લે તો સંતોષ થશે. સોરી, થોડા જ્યાદા હો ગયા.

કાશ્મીરમાં જ નહીં જ્યાં જ્યાં આવી ભૌગોલિક સ્થિતિ હોય ત્યાં સ્થાનિકો પોતાનો આર્થિક વ્યવહારનો રસ્તો કરી જ લે છે. ફળથી લઈ મોતીની માળા ને છીપ વેચવા તમારી ક્રુઝ સુધી આ સ્થાનિક કન્યા આવી પહોંચે  .

ડુંગરોની અંદર કોતરાયેલી ગુફાની અંદર ડોકિયું કરવા જેવું છે. વર્ષો પહેલા આવેલી એક પરવીન બાબીની એક બી ગ્રેડ ફિલ્મ  (નામ નથી યાદ આવતું એમાં ફિલ્માવેલા ગીતમાં આવતી લાવાથી બનેલી ગુફાને હાંસીપાત્ર ઠેરવે એવી અદભૂત ગુફા તો જોવા કાયાકમાં જવું પડે.

 મ્યુઝિકને ડાન્સ  … કુકીંગ ક્લાસમાં વિયેતનામી વાનગી શીખવાનીદરિયામાં ધીંગામસ્તી ને એક ટાપુ પર હાઇકીંગ કરીને ઉપરથી આખા વ્યૂને માણવાનું ભગીરથ કામ પણ બાકી હતું   . આ બધું ચોવીસ કલાકમાં પતાવવાનું હતું ને સુપર લક્ઝુરિયસ ક્રુઝમાં ઉપર આસમાન ને સામે ફેલાયેલા અફાટ દરિયાની મોજ  જાકુઝીમાં સ્નાન કરતાં કરતાં માણવાની હતી. શું કરવું શું ન કરવું ? એક દિવસમાં આ બધું જ ? ને હા, ડિનર ટાઈમે લાઈવ મ્યુઝિક  પણ બાકી  …

અમારો મત તો છે કે બે દિવસ તો જરૂરી છે. પણ જેવો સમય ને જેવું બજેટ  .

અમારી શિપના  કેપ્ટને જણાવ્યું તે પ્રમાણે કુલ 1969 નાનામોટા ટાપુઓ આ હાલોન્ગ બેમાં છે. એમાં કેટલાક જ ટુરિસ્ટ માટે ખુલ્લા છે બાકી પર વસ્તી છે સ્થાનિકોની ને અમુક તો માત્ર ને માત્ર વિવિધ જાતિના વાંદરા , હરણ , પોપટ , અને અનેકવિધ પક્ષીઓ માટે જ છે.

આ આખો વિસ્તાર UNESCO દ્વારા વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ તરીકે આરક્ષિત છે.

છેલ્લાં થોડા વર્ષોથી જ વિયેતનામે આ વિસ્તારને ટુરિસ્ટ માટે આકર્ષણ તરીકે ખુલ્લો મુક્યો છે.

 ટાપુઓ, ડુંગર અને દરિયો આ આખું વાતાવરણ જ જબરદસ્ત છે. એને વર્ણવા માટે શબ્દ કરતાં ફોટોગ્રાફ વધુ ન્યાય કરી શકે.એમ છે.

Opinion

Ladies Special

padman-cast-759
જાન્યુઆરી 15, 2018
આજકાલ આપણો મોસ્ટ ફેવરીટ એવો અક્ષયકુમાર સેનેટરી નેપકીન વિશેની વાત કરી રહ્યો છે. પેડમેન ફિલ્મ આવી રહી છે એટલે સ્વચ્છ ભારત અને હાઇજીન વિષે કેળવણી નિઃશંકપણે જરૂરી છે. જે આપણે ત્યાં તો છે જ નહીં . ગંદકી અને કામચોરી ભારતીય માનસમાં જાણે અજાણે એવા સેટ થઇ ગયા છે કે એમાં કોઈને નવાઈ પણ નથી લાગતી .

આ સમયે પ્રશ્ન એ થાય છે કે વિશ્વમાં કયો સમાજ સૌથી સુસંસ્કૃત?
પહેલા આ પ્રશ્ન થતો ત્યારે એક જ ઉત્તર મળતો, જે સમાજમાં પેપરનો ઉપયોગ સૌથી વધુ થતો હોય તે.

એટલે કે જે સમાજમાં અખબારથી લઇ પુસ્તકો વધુ વંચાય તે સમાજ સ્વાભાવિકપણે ઉચ્ચ કક્ષાનો હોવાનો. પણ, દરેક સમયને પોતાના નવા પરિમાણ હોય છે. જેમ કે હાલ સમય છે પેપરલેસ ઓફિસનો. નાનામાં નાની વાતોમાં કાગળનો, પાણીનો બચાવ કઈ રીતે કરવો તે હવે બાળકોને સ્કૂલમાંથી , નાનપણથી શીખવવું જરૂરી છે એમ સમજાતું થયું છે પણ છેલ્લાં દોઢ દાયકામાં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ ચુકી છે. આજે કાગળનો વેડફાટ અને બિનજરૂરી વ્યય કરનારાં લોકો હોય કે માધ્યમોને વક્રદ્રષ્ટિથી જોવામાં આવે છે. એમ કેમ ? એનો ઉત્તર છે માનવજાતે કરેલી ડિજીટલ ક્રાંતિ. એ ક્રાંતિએ કાગળ બચાવી શકાય એ એક પર્યાય આપ્યો અને કાગળ બચાવવો એટલે પાણી અને વૃક્ષ બચાવી પર્યાવરણનું જતન કરવું . પણ, આ જ સમયની એક વરવી બાજુ જુઓ. જે સભ્યસમાજમાં હવે કાગળ , પાણી , વીજળીના બચાવ માટે અભિયાન ચાલે છે બીજી તરફ સુધરેલા હોવાના માપદંડ તરીકે સ્ત્રીઓની સ્વતંત્રતાનું પ્રતીક લેખાવાય છે સેનેટરી નેપકીન્સને.

એક સમય એવો હતો કે આ પ્રોડક્ટની કોઈ ઓળખ જ નહોતી. વિદેશમાં ખરી પણ ભારતમાં તો નહીં જ. સદીઓથી બહેનો પરંપરાગત એવા જૂનાં કપડાં તે માટે વાપરતી. એ માટે ઠોસ કારણ પણ હતા. એક તો ઇન્ડિયામાં સેનેટરી નેપકીન્સ મળતાં જ નહીં અને બીજું કે મળતાં થયા ત્યારે કિંમત ભારે આકરી લાગતી. પરંતુ છેલ્લા થોડાં દાયકામાં રહેલાં કન્ઝ્યુમરીઝમના સમયમાં એ કિંમત મોંઘી લાગતી નથી , બલકે એ ક્ષેત્રે વધુ હરીફાઈ થવાથી કિંમત નીચે પણ આવી અને સસ્તી મોંઘી ઘણી રેંજ મળતી થઇ છે અને એટલે જ હવે જૂની રીત પ્રમાણે કપડાં વાપરવા ઓલ્ડ ફેશન લેખાતું ચાલ્યું છે. ઇન્ડિયામાં વિશાળ માર્કેટે મોટાભાગની મલ્ટીનેશનલ કંપનીઓને બખ્ખાં તો કરાવી આપ્યા ત્યાં સુધી તો વાત સમજાય એવી હતી પણ એક મહામોટી સમસ્યા નિર્માણ કરી દીધી છે. જેનાથી મોટાંભાગના લોકો અજાણ છે.532678-garbage4

જો ક્યારેક દિલ્હીના ભલ્સ્વા વિસ્તારમાં જવાનું થયું હોય તો કદાચ આ પરિસ્થિતિનો સાચો ચિતાર આવી શકે. અલબત્ત , એવું જરૂરી નથી કે એ માટે આ જ વિસ્તારની મુલાકાત લેવી પડે. જ્યાં નગર હોય ત્યાં ઉકરડો તો હોય જ એ કહેવતને ન્યાયે પણ દરેક શહેરમાં વત્તે ઓછે અંશે પરિસ્થિતિ આવી જ હોવાની, પણ અહીની વાત એટલે નોંધનીય છે કે આ વિસ્તારમાં એક મહાકાય ઝુંપડપટ્ટી તો છે જ અને તે છે એક અનોખા ડુંગર નજીક. આ ડુંગર અનોખો એટલે છે કે ન તો એ સામાન્ય ડુંગર જેવો પથરાળ છે કે ન લીલોછમ છે, એ તો છે કચરાનો ડુંગર. આખેઆખો કચરાનો ડુંગર . જે માટે દિલ્હી કોર્ટના હુકમોની પણ ઐસીતૈસી થતી રહે છે. આ ડુંગર જો કૂડાકચરાનો જ હોય તો કોઈ ત્યાં કોઈ જતું હશે ખરું ? જો એવો પ્રશ્ન થતો હોય તો જવાબ છે , હા. એક આખી ઈકોનોમી અહીં નભે છે. એ લોકોને રોજગાર મળે છે જેમનું કામ છે કચરામાંથી રીસાઈકલ થઇ શકે તે ચીજવસ્તુ શોધીને વેચવાનું .

નકામી ખાલી બોટલ, ડબ્બા, ટીન ,બેટરીઓ ન જાણે આવું બધું તો કેટકેટલું . પણ એ શોધવા માટે આ અભાગિયા લોકોને ફેંદવા પડે છે એંઠવાડથી લઇ મરેલાં જાનવરના સડી ગયેલા મૃતદેહ અને મહિલાઓ દ્વારા વપરાયેલાં સેનિટરી નેપકીન્સ. સહુથી મોટી મુસીબત તો એ થાય છે કે મૃત પ્રાણીઓના શરીર નજરે ચડતાંવેંત લાકડીથી દૂર કરી દેવાય છે પણ આ નેપકીન તો અચાનક હાથમાં આવી જાય …… અને હા, એક મહત્વની વાત આ કામ પણ મોટાભાગે સ્ત્રીઓ જ કરે છે, પુરુષો નહિ.
એટલે આ કચરો ફેંદતી મહિલાઓને રહી રહીને એક જ પ્રશ્ન થાય છે કે બીજું કંઈ નહીં પણ આ સુધરેલી બાઈઓને એમ નહીં થતું હોય કે આ મલિનતા કશાકમાં વીંટીને ફેંકે?

સમાજની આ બહેનોના હિતમાં કામ કરતી સંસ્થાઓ જયારે આ પ્રશ્ન ભણેલી ગણેલી ઉપભોક્તા મહિલાઓને કરે છે ત્યારે એમને રેડીમેડ રીફાઈન્ડ જવાબ મળે છે : પ્લાસ્ટિક તો વપરાય જ નહિ ને ? પ્લાસ્ટિક પર્યાવરણ માટે કેવું હાનિકારક છે કોણ નથી જાણતું ?
જયારે આવો જવાબ મળે ત્યારે હસવું, રડવું કે જવાબ આપનારની બુદ્ધિની દયા ખાવી એ જ ન સમજાય.

પ્લાસ્ટીકનો નક્કર વિરોધ કરનારાઓને કોણ સમજાવે કે બજારમાં મળતાં મોટાભાગના નામી બ્રાન્ડેડ સેનિટરી નેપકીન્સ ક્રુડ ઓઈલ પ્લાસ્ટિકમાંથી બનેલાં હોય છે, જે નષ્ટ થવામાં વર્ષો લાગે છે. એટલે કચરો છૂટો પાડનારા કામદારો પર નહિ બલકે પર્યાવરણ પર ભયંકર અસર કરે છે. વોશરૂમ હાઈજીન કન્સેપ્ટ નામની સંસ્થા દાવો કરે છે તે પ્રમાણે તો આ નેપકીન્સ સંપૂર્ણપણે નાશ પામે એવી કોઈ શક્યતા જ હોતી નથી. એટલે પર્યાવરણની વાત કરનાર બહેનોએ આ વાત તો ચોક્કસપણે ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ .

Free Happy Woman Enjoying Nature. Beauty Girl Outdoorઇન્ડીયામાં માત્ર 12 ટકા મહિલાઓ આ પેડ્ઝ વાપરે છે.

પશ્ચિમી દેશોમાં આ સમસ્યા વર્ષોથી હતી અને તેમણે એનો રસ્તો શોધ્યો અનોખી રીતે , જેમ નુકસાનકારક માલસામાન ખાદ્યપદાર્થો ગરીબડાં દેશોને દાન ધર્માદા તરીકે કે પછી ઓછે ભાવે પકડાવી દેવાય ત્યારે સાથે સાથે એમને ત્યાં ડમ્પિંગ ગ્રાઉન્ડ માટેની જોગવાઈ પણ કરી લેવાય . ભારતમાં તો આ વાત છે નહીં . અત્યાર સુધી ખાસ કરીને આ પ્રકારના કચરાનું પ્રમાણ પણ નગણ્ય ટકાવારીમાં હતું .પણ છેલ્લાં એક જ દાયકામાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ ચૂકી છે. હવે આપને ત્યાં શિક્ષિત હોવું એ વાત ને સેનેટરી નેપ્કીન્સના વપરાશ સાથે જોડી દેવામાં દેવામાં આવી છે. તે છતાં પરિસ્થિતિ આશ્વાસનરૂપ છે કારણકે હજી ઇન્ડીયામાં માત્ર 12 ટકા મહિલાઓ આ પેડ્ઝ વાપરે છે. જો કે એ ટકાવારી, વધતી જાય છે. ટીવી પર આવીને જાણીતી ફિલ્મસ્ટાર કે સ્પોર્ટ્સ પર્સનાલિટી આખી આ વાતને આધુનિકતા સાથે , શિક્ષણ અને સ્વતંત્રતા સાથે જોડે તો પછી એની માનસિકતા પર થતી અસર કલ્પી શકાય છે.

ભારતમાં માત્ર 12 કે 13 ટકા મહિલાઓ પણ જો આ પેડ્ઝનો વપરાશ કરતી હોય તો ગણિત માંડી જોવા જેવું છે. એક સામાન્ય સ્ત્રી પોતાના 35થી 40 વર્ષના પ્રજનનકાળમાં લગભગ આઠ થી દસ હજાર નેપકીન્સનો વપરાશ કરે તો હિસાબ માંડો, એ હિસાબે પ્રતિ કલાક એક કરોડ નેપકીન્સ કચરામાં ઠલવાય છે, જે એક નેપ્કિનને સંપૂર્ણપણે નામશેષ થતાં લગભગ 500 વર્ષ લાગે છે.

કોઈ નેપકીન ઉત્પાદક ઇકો ફ્રેન્ડલી પ્રોડક્ટ સાથે બજારમાં ઉતર્યો નથી. તો જવાબદારી કોની?
ખરેખર તો પ્લાસ્ટિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ એન્ડ હેન્ડલિંગના નિયમોમાં સ્પષ્ટતા થઇ છે તે પ્રમાણે જવાબદારી આ કંપનીઓની બને છે , પણ જવાબદારી અંગે નિયમનો બનાવવા એક વાત છે અને તે નિયમનોનું પાલન થાય છે કે નહીં તે અંગે ચોંપ રાખી કડક પગલાં ભરાય બીજી વાત છે. વિદેશમાં આ માટે અતિશય ભારે દંડની જોગવાઈ છે જે વિષે આપણે ત્યાં કોઈ પ્રકારની જાગૃતિ પણ નથી. એટલે છેલ્લે થાય છે એમ કે આ કચરો સીધો સળગાવી દેવામાં આવે. કચરો રાખથી ગયો એટલે નદીનાળાં શુધ્ધ રહે અને પર્યાવરણ પણ એમ માની લેવું પણ ભૂલ છે. આ કચરો જયારે સળગે ત્યારે એમાંથી જે ગેસ વાતાવરણમાં ભલે છે તે કેન્સર જેવી બીમારી નોતરે છે.

તો તો પછી સમાધાન શું?

એવો પ્રશ્ન થાય તો ઉત્તર તો છે પણ કદાચ મોટાભાગના વાચકોને નહીં ગમે. સમાધાન છે આપણી જૂની પધ્ધતિ પાસે. જેને ટીવી એડ્ઝ એકદમ દેશી જૂનવાણી રીત તરીકે દર્શાવી ઉતારી પાડવાનો પ્રયાસ કરે છે તે. સામાન્ય રીતે સ્વચ્છ કપડાંનો વપરાશ, જે સરખી રીતે ધોઈને ફરી ફરી વપરાય છે, જેજેમ જૂના સમયમાં આપણી મા દાદી નાની વાપરતાં. હા, બેશક એ થોડું અગવડદાયક કામ ખરું , જો એટલું પણ ન કરવું હોય તો ઘણી ઇન્ડિયન કંપનીઓ આ પ્રકારના પ્લાસ્ટિક વિનાના , બાયોડીગ્રેડેબલ ટાઇપના નેપકીન્સ બનાવે છે, અને તે એકથી વધુવાર વપરાશમાં પણ લઇ શકાય . અમારા એક રોટેરીયન મિત્ર જયશ્રી શેનોય આ માટે અતિ સક્રિય રોલ ભજવે છે. મહારાષ્ટ્રમાં વાડામાં આનું ઉત્પાદન પણ નાના પાયે થાય છે.Arunachalam-Muruganantham-Eco-friendly-sanitary-napkins

આજકાલ વિશ્વભરમાં આ સમસ્યાએ માઝા મૂકી છે, દરેક નાગરિક અને સરકાર ઈચ્છે છે કે તેમનો દેશ આ ગંદકીથી દૂર રહે એટલે નવા પર્યાયરૂપે હવે મેન્સ્ટ્રુઅલ કપ્સ મળે છે. જે સિલિકોનમાંથી બને છે. બાળકોને દૂધ પાવા માટે વપરાતી સિલિકોન નીપલ જેવા જ, જે વર્ષો સુધી સાફ કરીને વાપરી શકાય છે.32d721d1aa21ea5f26978b0d8164bfaa--sport-diet-menstrual-cup

દુર્ભાગ્યવશ આ વિષે જાણકારી આપી ને પર્યાવરણ બચાવવાનું મીડિયાને સમજાતું નથી એટલે એ વિષે ખાસ જાગૃતિ નથી. તેથી ઉપભોક્તા સુધી પહોંચતા નથી એટલે એનું વેચાણ પણ મર્યાદિત રહે છે અને તે કારણે તેમને મોંઘી ટીવી જાહેરખબરો પોષાતી નથી. આ વિષચક્ર પણ ભારે પેચીદું છે. માન્યું કે પર્યાવરણની જાળવણીની જવાબદારી સરકારની છે પણ જો એ બગડવાનું નિમિત્ત આપણે બનતાં હોઈએ તો માત્ર સારાં નાગરિક તરીકે નહીં પણ પાપના પ્રાયશ્ચિતરૂપે તો નિભાવવી રહીને ??

સૌથી સારી વાત છે આ વિશેની જાગૃતિની , હવે અક્ષયકુમાર બાયોડિગ્રેડેબલ પૅડ્સની વાત કરે કે કપ્સની કે પછી માત્ર સ્ત્રીઓના ફ્રીડમ સાથે પર્યાવરણનો મુદ્દો વિસરાઈ ગયો છે એ તો ફિલ્મ જઈએ ત્યારે ખબર પડે.

Opinion

આમેર આમેર છે :બિલકુલ અનોખો , જાજરમાન …એક ચીરકાલીન યુવાન માનુની જેવો ,

દ્વારા Pinki Dalal December 22, 2017

AAEAAQAAAAAAAAdFAAAAJDgxZDFlNjUwLWRhYTUtNDA2MC05OTA2LTI2N2UwNGQ3OWM4Mg
જયપુર જવાનું હોય ને ત્યાં આમેર ફોર્ટની મુલાકાત ન લેવાય તો શું થાય ? હીરો ઘોઘે જઈ આવ્યો એવો ઘાટ અમારે નહોતો કરવો એટલે આમેરની મુલાકાત માટે જે થાય તે કરવા તૈયારી હતી.
જયપુર લગ્નમાં મ્હાલવા તો જવાનું નહોતું . કોન્ફરન્સ ને ઉતારો હતા જયપુરથી 45 કિલોમીટર દૂર આવેલી હોટેલમાં . આમેર કિલ્લાની મુલાકાતમાં હતા ગણતરીના કલાક, ગણીને કહેવું હોય તો ત્રણ કલાક .એ મોકો ઝડપી લીધો થોડા કચવાટ સાથે, કચવાટ શેનો એ વાત છેલ્લે .
જો કોઈને જોધા અકબર ફિલ્મમાંના થોડા સીન્સ યાદ હોય કે પછી બાજીરાવ મસ્તાનીમાં મસ્તાની બાજીરાવને પાનબીડું આપવા આવે છે , નૃત્યના સીન. એ બધા આમેરમાં ફિલ્માવેલા છે તેની પ્રતીતિ પ્રવેશ સાથે થઇ જાય.

પિન્ક સિટીના જાજરમાન અસ્તિત્વ સાથે મેળ ખાતો બાહુબલી કિલ્લો ને એની બજાર પણ. જયપુર શહેરથી 11 કિલોમીટર દૂર આ કિલ્લામાં જવા પૂર્વે વટાવ્યું ઝવેરી બજાર. આમેરની મુલાકાત ચૂકી ન જવાય એટલે તો સવારની 5.25ની ફ્લાઇટ પકડી હતી . ઘરેથી નીકળવાનું હતું 3.30 એટલે રાત્રે મટકું પણ નહોતું માર્યું . આમેર જવા નીકળ્યા ત્યારે વચ્ચે આ ઝવેરી બજાર આવ્યું ત્યારે એક ઝોકું આવી ગયું હતું . ગુમાવવાનું કશું નહોતું કારણકે સવારનો સુમાર હતો , આઠ વાગી રહ્યા હતા. એક પણ દુકાન અગિયાર પહેલા ખુલે નહીં એટલે લાઈનબંધ બંધ દુકાનોને જોઈને જ અટકળ લગાવી લેવી પડી કે સાચે હ ઠાઠબંધ બજાર હતું . શક્ય છે દેશભરમાંથી જડાઉ ને પાચીકામના દાગીના ખરીદવાવાળા લાલાઓ અહીં ઉતરી પડતા હશે.

બજારમાં રખડવાનો મોકો તો મળ્યો પણ આમેર કિલ્લાએ જલસો કરાવી દીધો . આમ પણ અમારા જેવા ઇતિહાસપ્રેમીઓ માટે તો ટ્રીટ કહી શકાય એવો. હિન્દૂ અને મુસ્લિમ સ્થાપત્યના સંગમ જેવો .
આમેર ફોર્ટ છે ઊંચા પર્વતો પર બનેલો, દૂરથી આવકાર આપતો હોય તેમ ચીનની ગ્રેટ વોલની લઘુ આવૃત્તિ જેવી ચઢતી ઉતરતી દિવાલો દૂરથી નજરે ચઢે. આ કિલ્લાનું નામ પડે એટલે અકબરના નવ રત્નોમાં એક લેખાતાં રાજા માનસિંહ યાદ આવે. આમેરમાંથી શાસન ચલાવનાર પ્રથમ રાજવી પણ આ કિલ્લો બનાવનાર તો હતા, મીણા કોમ. આજે અંગ્રેજી પ્રભાવને કારણે સહુ એમને મીના મીના કરે છે તે કોમ. કચવાહ કે પછી કુછવાહ સમયમાં આ આમેરનું અસ્તિત્વ હતું પણ એક નાના મહેલ જેવું. એમાં રાજા જયસિંહે વર્ષો સુધી રાજ કર્યું. મીણાઓએ આ મહેલ બનાવ્યો હતો રાણી ગટ્ટાદેવી માટે . જેનું નામ સુધ્ધાં ઇતિહાસમાં નથી જડતું . એ પછી હાલમાં છે હાલમાં છે તે કિલ્લો અસ્તિત્વમાં આવ્યો, મૂળ મહેલની આસપાસ . કુછવાહ રાજા માનસિંહે નિર્માણ કરાવ્યો હતો. ત્યારે આજે જે જોવા મળે છે તે બધી ઓર્નામેન્ટલ સ્ટાઇલ ડેકોરેશન શૈલી ઉમેરાઈ . એ સમયે આમેર રાજધાની હતી. પાછળથી જયપુર વિકસ્યું ને અમેરનું મહત્વ ઘટ્યું .

હા, એટલું તો નિશ્ચિત છે કે માનસિંહે એને એક અનોખી ગરિમા બક્ષી . જેને કારણે આજે પણ વિદેશી ટૂરિસ્ટ્સના વિશ લિસ્ટમાં એ મોખરે હોય છે. એના કેટલાંક ઠોસ કારણ હોય શકે. એક તો અકબરના રાઈટ હેન્ડ હોવાથી આવકની કોઈ કમી ન હોય શકે બીજું હાથ છુટ્ટો હોય એટલે હિન્દૂ ને મુસ્લિમ કારીગરોને મોકલું મેદાન આપી શકાયું હશે. આમ તો આમેર કિલ્લો હિન્દૂ સ્થાપત્યકલાનું પ્રતીક છે જ્યાં જુઓ ત્યાં કોતરણીવાળા દરવાજા , શાખ , કમાન, ઝરુખા ને તળાવ છે ત્યાં મુસ્લિમ કારીગીરી પણ છલકે છે. એ કલાત્મક માહોલ દીવાલો પર અંકિત થયેલો છે। લાલ પથ્થરને આરસની દીવાલો સાથેનું આંગણ , દીવાને આમ દીવાને ખાસ શીશ મહેલ અને જય મંદિર , એ ઈન્ડો અરેબિક, સાર્સેનિયન સ્ટાઇલ છે. કદાચ આ જ કારણે આમેર કિલ્લા જેવો ઓછો અને એક મહેલ જેવો વધુ લાગે છે.

ગણેશદ્વાર પર શોભતા ગણેશ

કિલ્લાના પ્રવેશદ્વાર પાસે જ ગણેશદ્વાર પાસે એક મંદિર છે. ગાઈડના કહેવા પ્રમાણે એ મા કાલીનું મંદિર છે. એવું મનાય છે કે ત્યાં ઈચ્છા પ્રગટ કરનારની ઈચ્છા ફાળે પણ છે. આ લોકવાયકા હોય શકે , ઇતિહાસમાં આ મંદિરમાં સ્થાપિત દેવી છે સિલા , ચૈતન્ય પંથના દેવી , એ કાલી હોય શકે , કારણ કે આ મંદિર રાજા માનસિંહે 1604માં બંગાળમાં જૈસોર પર જીત મેળવેલી ત્યારે પોતે નિર્માણ કરાવ્યું હતું.20171215_105617 (2). (જૈસોર તમને ઇન્ડિયાના નકશામાં નહીં દેખાય , એ હવે બાંગ્લાદેશનો ભાગ છે)

એક સૌથી આરામપ્રદ છે સુખ નિવાસ , જ્યાં હંમેશા ઠંડી હવાની લહેરખી ઘૂમતી રહે છે. ને વળી શીશ મહેલ , કોઈ પણ કલ્પનાથી પર. એની કામણગારી કલા કારીગીરી પાર આફ્રિન ન થવાય તો નવાઈ . એ કાચથી મઢ્યો છે જ એ રીતે કે માત્ર એક દીવો એક સાથે હજાર દીવાનું કામ કરે.

ઠંડી હવાની લહેરખી ફરતી હોય ને વાતાવરણમાં ખસની સાદડીની ખુશ્બુ , આકાશમાં ટમટમતાં તારા ને નીચે માત્ર એક દીવાથી ઝળઝળાં થતો મહેલ ,Amber-Fort-Interiors-1024x684

એ સમયે આખું વાતાવરણ કેવું હશે માત્ર કલ્પના કરી જોવાની .

અમારો ગાઈડ ઝીણું કાંતવાનો આગ્રહી લાગ્યો . સુખનિવાસ પેલેસમાં નાના નાના પેસેજ છે. ગાઈડે અમારા જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ કરતા જણાવ્યું કે રાજા માનસિંહ ને 12 રાણીઓ હતી. (અમે એકવાર બીલીવ ઈટ ઓર નોટમાં વાંચ્યું તે પ્રમાણે માનસિંહને 1500 રાણીઓ ને 4000 સંતાનો હતા ) એ જે હોય તે પણ ગાઈડે કહ્યું તે પ્રમાણે આ નાના સાંકડા પેસેજ માત્ર રાજા જ ઉપયોગ કરતાં , શા માટે ?

રાજા રાત્રે કઈ રાણી સાથે હશે એ ગોપિત રહે એટલે બનાવાયેલી ભૂલ ભૂલૈયા
તો એ કારણ હતું કે અન્ય રાણીઓ જાણી ન શકે કે રાજાજી આજે કયા રાણીજી સાથે છે. વાત તો સામાન્ય લાગી પણ એટલું તો સાચું કે રાજા હોય કે રંક ડરવું તો પડે જ બોસ, પત્નીથી ડરવું પડે.
રાજા માનસિંહ અકબરથી , તે વખતે સંપર્કમાં આવેલા પોર્ટુગીઝથી ભારે ઈમ્પ્રેસ થયા હોવા જોઈએ . જૂના ટર્કીશ બાથ જેવા ને પશ્ચિમી ક્લચરમાં જોવા મળે તેવા જાકુઝી બાથ (હમામ) ને ટોયલેટ પણ બનાવેલા છે.

રાણીવાસમાં છે જાકુઝી બાથ (હમામ) અને લેટ્રીન2017-21-12--21-55-03
એક વાત તો માનવી જ પડે કે આ કિલ્લો જોઈને દિલ બાગ બાગ થઇ જાય. હાલમાં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ આર્કિયોલોજી દ્વારા થયેલા સર્વે પ્રમાણે લગભગ રોજ 5000થી વધુ ટુરિસ્ટ આ આમેર ફોર્ટ જોવા આવે છે. 2013માં થયેલી 37મી હેરિટેજ મીટિંગમાં રાજસ્થાનના જે પાંચ કિલ્લાને યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટમાં સ્થાન મળ્યું તેમાં આમેર શામેલ છે. જયગઢ કિલ્લા સાથે આ મહેલ એક જ કોમ્લેક્સ મનાય છે. જેમાં રહેલા ગુપ્ત માર્ગનો ઉપયોગ કટોકટીના સમયે રાજ પરિવારના સભ્યોને ઉગારવા સુરંગ વાતે બહાર કાઢવાનો હોય છે. આમેર કિલ્લાનો આ ગુપ્ત રસ્તો જયગઢ કિલ્લાની રાંગ સુધી જાય છે, જે મહેલથી જોજનો દૂર પહાડી પર ચઢે ઉતરે છે , પણ અમારા ઉત્સાહી ગાઈડના કહેવા પ્રમાણે આ સુરંગ દ્વારકા ગુજરાત જાય છે. લો બોલો , જયપુર મુંબઈ ફલાઇટ બે કલાકની હોય તો પગપાળા સુરંગમાં ચાલતા જવા કેટલો સમય લાગે એ આપણે વિચારી લેવાનું .
આમેરનું નામકરણ થયું હતું મા અંબાના નામ પર. જેઓ મીણાઓની કુળદેવી પણ લેખાય છે.

સૌથી મોટું આકર્ષણ છે શીશ મહેલ , જે અકબરનું જઈને માનસિંહે બનાવડાવ્યો હશે એમ માનવું વ્યવહારુ લાગે છે. આમેરની ઝલક નીચે તળાવમાં પડે છે ( એક ચોક્કસ એન્ગલથી ) બેહદ સુંદર લાગે છે.
સૌથી ઇન્ટરેસ્ટિંગ છે ઉપર જવાનો રસ્તો . તમને એક દિવસના રાજા બનાવી દે, હાથી પર લાલ કિનખાબ ને સોનેરી અંબાડી ને મોટાભાગના ગોરાં ટુરિસ્ટો જ અગાઉથી બુક કરી લે છે . બીજો રસ્તો છે ત્યાંથી જીપ ઉપર સુધી જઈ શકે છે.
એક સમયે મહેલમાં થયેલું ચિત્રકામ એમાં સાચા સોનાને પીગાળી સોનેરી રંગ બનાવીને પૂરાયો છે. હવે એવું એકમાત્ર ફૂલ બચ્યું છે બાકીના ફૂલમાંથી સોનું ગાયબ છે.

પણ જે હોય તે આમેર આમેર છે , રાજસ્થાનના ઘણાં કિલ્લાઓ પૈકી એક , બિલકુલ અનોખો , જાજરમાન …એક ચીરકાલીન યુવાન માનુની જેવો , એ જુઓ તો જ સમજાય .

Opinion

ખિચડી બારે માસ !!

ખિચડી બારે માસ !!
દ્વારા Pinki Dalal November 10, 2017
ખિચડી ક્યારે અને કઈ રીતે ભારતના તમામ લોકોની સિગ્નેચર ડિશ બની ગઈ ?
IMG-20171106-WA0022

થોડા સમય પહેલા ઉઝબેકિસ્તાન જવાનું થયું. મનમાં હતું કે ભૂખે મરી જવાશે આ દેશમાં. એ વાત તદ્દન ખોટી પણ નહીં.ઉઝબેક લોકોને અમે વેજિટેરિયન છીએ એ જાણી એટલી તો નવાઈ લગતી હતી કે, માણસ ઘાસપાંદડા પર જીવી જ કઈ રીતે શકે ?
પણ, એ બધી વાત તો ઠીક પણ સહુથી મોટી નવાઈ તો અમને લાગી , એમની કીચરી જોઈને .

હા, આપણી ખીચડી તેમની કીચરી , ફર્ક એટલો કે આપણે ત્યાં મગ , તુવેરની દાળ કે પછી છોતરાંવાળા મગની દાળનો વિકલ્પ છે એમની પાસે દાળ જેવો કોઈ વિકલ્પ નથી, બલ્કે હાથમાં આવે એ બધા કઠોળ ને શાકભાજી પડે, રાજમા , મગ સાથે મસૂર પણ અને ચિકન કે મટન પણ , જો ચિકન મટનનો વિકલ્પ ન હોય તો એને દૂધમાં પકવાય અને જે લીલા શાકભાજી ઉગે તે પણ પડે જેમ કે ગાજર, ફણસી , વટાણા, પાલક,રોકેટ (ભાજી). પણ, હા આપણી જેમ એમની પાસે બારે માસ ખીચડી ખાઈ શકવાનો વૈભવ નથી. શિયાળો એટલો જાલિમ કે પાંદડું ન ઉગે , એમનું નવરોઝ એટલે કે પારસી નવરોઝને દિવસે જ નવું વર્ષ બેસે અને વસંત બેસવાની શરૂઆત થાય ને ઘરે ઘર આ કીચરી ખીચડી મરચા રંધાય .આદુ કે પછી ઘીમાં તજ મરીના વઘારનો વિકલ્પ ન હોય, હોય માત્ર નમક ને તીખાશ જોઈએ તો ચીલી સોસ ઉપરથી નાખી લેવાનો .

આ તો થઇ ઉઝબેક ખીચડીની વાત પણ આ વાત યાદ આવી શેફ સંજીવ કપૂરે દિલ્હીમાં જે 915 કિલો ખીચડી રાંધી ને તેમાં ચમચા હલાવવા ગયેલા બાબા રામદેવ ને સાધ્વી નિરંજનને કારણે જે ફ્રન્ટ પેજ પર ગાજી તે પરથી . અને હા, ખિચડી આપણા વડાપ્રધાનની પણ પ્રિય વાનગી છે. બાબા રામદેવે તો વર્લ્ડ ફૂડ ડે પર ખીચડીને વિશ્વને ભારત તરફથી મળેલી ભેટ પણ લેખાવી .
ખિચડી વિષે કહેવું અશક્ય છે કે એ વિશ્વના ક્યા ભાગમાં ઉદભવી. ઇન્ડિયામાં હવે ખીચડી ઘર ઘરનો આહાર હોવાથી એને ઇન્ડિયન તરીકે બ્રાન્ડ કરી શકાય પણ એમાં થોડી અતિશયોક્તિ તો છે જ.

એ વાત તો નિર્વિવાદ છે કે ખિચડી એટલે ખિચડી .
તમે પંદર દિવસ મહિનો યુરોપ કે અમેરિકા ટુર પર હો ને તમને અતિશય પ્રિય એવા જાત ભાતના પાસ્તા , જુદા જુદા સોસ જોડે આરોગતા રહ્યા હો તો પણ છેલ્લે છેલ્લે યાદ આવશે ઘરના ફૂલકાં , તુવેરની દાળ ને દૂધીવડીનું શાક. આમ જોવા જઈએ તો ઇન્ડિયન લોકો ટ્રાયલ કરવામાં શૂરા છે. એ પછી થાય ફૂડ હોય કે ફોન્દ્દયુ .
ગુજરાતી ઘરમાં મેનુમાં DBRS (દાળ,ભાત, રોટલી ,શાક ) તો હોય જ. જે ખાતાં ખાતાં પીઝા કે થાઈ ફૂડ યાદ આવતું હતું , એ બધું અચાનક મિસ થવા લાગે. મનમાં થાય ક્યારે ઘરે પહોંચીયે ને મગ ખાખરા , ખીચડી કઢી , દાળભાત ખાઈએ …. મેલ કરવત મોચીના મોચી જેવું . બાય ચોઈસ પણ છેલ્લે તો ઘરની થાળીની ખોટ સાલવા લાગે ને મૉટે ભાગે લોકો ઘરે આવી પહેલું શું ખાય ? 101 ટકા ખીચડી એ પણ ફીણેલી , સાથે દહીં , કઢી , બટાટાનું શાક હોય તો ઠીક ન હોય તો ઠીક ને પાપડ . એ ખાવાથી એમ લાગે હાશ , દુનિયાનો છેડો એટલે ઘર.

જાણીને નવાઈ લાગશે કે મોદીજી , બાબા રામદેવ ને આપણે પોતે જેટલા ખીચડીપ્રેમી છીએ તેટલા જ મુઘલ બાદશાહો, સ્પેનિશ , બ્રિટિશ પણ રહ્યા છે. આઈને અકબરીના લેખક , અકબરના રાઈટ હેન્ડ એવા અબુલ ફઝલે ઝીણી ઝીણી વિગતો લખી છે તેમાં અકબરનો ખીચડીપ્રેમ છલકે છે. એમ મનાય છે , આઈને અકબરીમાં એવો ઉલ્લ્લેખ પણ છે કે છેલ્લે છેલ્લે અકબરને જૈન મુનિઓ અને હિન્દૂ બ્રાહ્મણોનો સંગ ગમવા મંડ્યો હતો અને તેથી શાકાહાર પરત્વે ઝુકાવ વધ્યો હતો , એટલે અતિ પ્રસિદ્ધ ફૂડ રાઇટર પુષ્પેશ પંતના કહેવા પ્રમાણે અકબરે ખીચડીને નામ પણ રોયલ આપ્યું હતું : લઝીઝ. લઝીઝ એટલે અતિશય સ્વાદિષ્ટ એના પરથી લઝીઝા . જેમાં શાકભાજી વધુ રહેતા .

અકબરનો ખિચડીપ્રેમ જહાંગીરમાં પણ ઉતર્યો હશે કે જે હોય તે પણ મનાય છે કે ખીચડીને લોકપ્રિયતા અપાવનાર જો કોઈ હોય તો એ જહાંગીર, આ વાતનો ઉલ્લેખ એક રશિયન વેપારીએ અથનેસીસ નિકિતિન નામના પુસ્તકમાં કર્યો છે જેમાં લખાયું છે તે પ્રમાણે જહાંગીર માટે કેસર અને સૂકા મેવાવાળી ખીચડી બનતી. અકબરથી , લગભગ 13મી સદીથી અને એ સિલસિલો ચાલતો રહ્યો , 16મી સદીમાં ફ્રેન્ચ પ્રવાસી જીન બેપ્ટિસ્ટ ટાવેર્નિયરે પોતાની ઇન્ડિયન ડાયરીમાં ખીચડી વિષે બહુ લંબાણથી વર્ણન કર્યું છે. એના કહેવા પ્રમાણે ચોખા, દાળ અને ઘી હિન્દુસ્તાનનું સાંજનું ખાણું છે .

અલબત્ત, ઔરંગઝેબ પોતાના પૂર્વજોની જેમ ‘ફૂડી’ નહોતો, જે પીરસાય તે ખાઈ લેવાનું એમ સમજનાર ઔરંગઝેબ પણ ખીચડીનો ચાહક હતો પણ એની ખીચડી ઈંડા ને માછલીવાળી રહેતી . જેનો ઉલ્લેખ આલમગીર ખીચડી તરીકે થતો રહ્યો .

એ સમયે અંગ્રેજોનો પગપેસારો થઇ ચૂક્યો હતો. ખીચડી તો અંગ્રેજોને પણ દાઢે વળગી . અંગ્રેજોએ ખીચડીનું સ્વરૂપ થોડું ફેરબદલ કરી નામ આપ્યું કેડગ્રે , જે આજે પણ બ્રિટિશ બ્રેકફાસ્ટમાં પીરસાય છે.

આપણે ત્યાં તો ખીચડીનો દબદબો અણનમ છે. યુવાન હોય કે વૃદ્ધ , ખીચડી સહુને ચાલે . હા, એનું સ્વરૂપ રાજ્ય પ્રમાણે બદલાય છે.

ગુજરાતમાં ખિચડી કઢી કે ખિચડી દૂધ કે દહીં સાથે હોય તો તમિલ લોકો ઘીથી તરબતર પૉન્ગલ ખાય. હિમાચલી ખીચડી જોઈને ઉઝબેક ખિચરી યાદ આવે, દાળ, ચોખા સાથે ચણાને રાજમા પણ નાખેને કર્ણાટકના બીસી બેલે હન્ના. ગુજરાતી લોકો બધામાં ગળપણ નાખે એક ખિચડી સિવાય પણ કર્ણાટકી બ્રાહ્મણ બીસી બેલેમાં ગોળ ને લીલું કોપરું નાખે . બંગાળમાં પણ ખીચુરી એટલી જ ચાલે પણ એ ખીચુરીને કેળના પાન પર, ફ્રાઈડ ફિશ ને ચટણી સાથે પીરસવી પડે. બંગાળમાં ચટણીનું મહત્વ મીઠાઈ કરતાં પણ વધુ એવું કલકત્તાના મિત્ર સુનિલ મહેતા પાસે જાણ્યું હતું .

એટલે ટૂંકમાં એવું કહી શકાય કે આ ખીચડીનું મૂળ તો છે સેન્ટ્રલ એશિયામાં , જ્યાંથી એ આજે ઘર ઘરની વાત થઇ ગઈ છે. પણ, મધ્ય એશિયા એટલે મુસ્લિમ પાસેથી આ ખિચડી આપણા ઘરમાં ઘૂસી આવી એવું કહેવું યોગ્ય નથી. સાડા છસો વર્ષ આ આક્રમણકારીઓની ગુલામી ને બાકીના ત્રણસો વર્ષ ગોરી ચામડીની ગુલામીના કાઢી નાખીયે તો એક જમાનામાં હિન્દુસ્તાનની સીમા હતી અફઘાનિસ્તાનથી બાંગ્લા દેશ સુધીની.

કનિષ્ક, મૌર્ય , પુલકેશી જેવી કેટલીય ડાયનેસ્ટી રાજ કરતી હતી તે કાળમાં સંસ્કૃત શબ્દ મળે છે ખીચા , એક એવી વાનગી જે ચોખા ને દાળમાંથી બનતી, એ ખીચડી, કેચરી તરીકે નામ બદલતી રહી.

આજે ભારતમાં એક પણ રાજ્ય એવું નથી જ્યાં ખીચડીની હાજરી ન હોય. હા, એ દરેક રાજ્યના લોકોના મિજાજ , ભૌગોલિક સ્થિતિ ને અનુરૂપ બને છે. જેમ કે ઉત્તરાયણ વખતે ગુજરાતમાં બનતો ખીચડો , ઉત્તરપ્રદેશમાં પણ બને પણ દાળ હોય કાળા અડદની, સાથે ચોખા ને આમળા (હા, ખાટાં લાગે, શિયાળામાં આવે તે જ ) એટલે કે એક પૌષ્ટિક ખાણું .

કાશ્મીરમાં પણ ડિસેમ્બરથી ખિચડીપાર્ટીની શરુ થાય . એ સાથે હોય એક ખાસ નોલખોલ અથાણું , હિમાચલ ,ગઢવાલ,ઉત્તરાખંડમાં શિયાળાની શરૂઆત સાથે અડદની દાળની ખીચડી બનવી શરુ થઇ જાય. કારણ એટલું જ કે પચવામાં ભારે અડદ શિયાળામાં ભારે ગુણકારી ,શરીરને પૌષ્ટિકતા સાથે ગરમી પણ આપે.

હૈદરાબાદમાં નિઝામના રાજની ખીમે કી ખીચડી રહી ગઈ છે. દાળ, ચોખા સાથે મીટ અને ખટાશવાળી એકદમ ઢીલી , સૂપ જેવી ખીચડી એ હૈદરાબાદી ખીચડી , અને બાકી હોય તેમ એમાં સાત વઘાર , હા, બરાબર કવાંચયું સાત વાર વઘાર કરવામાં આવે.
કર્ણાટકના બીસી બેલે હન્ના તો હવે ફોર્ટની ઉડીપી પણ આપે એટલે એની કોઈ નવાઈ રહી નથી , પણ એનો ઉદ્ભવ રાજઘરાનામાં એટલે માયસોરના રાજવી વાડિયારના રસોઈખાનામાં થયો હતો. પશ્ચિમ બંગાળમાં ખિચડી એક નહીં અનેક ટાઇપની મળે છે. સાદી ખીચડીને નિરામિષ ખીચડી કહે છે પણ મલાઈભૂની કીચૂરી નારિયેળના દૂધમાં પકવાય છે,એ જ રીતે દૂર્ગા પૂજામાં ખજૂર ખીચડી પણ ભોગ તરીકે ચઢાવાય છે. ખજૂર, સૂકોમેવો અને મલાઈ , આ પ્રસાદ તરીકે વહેંચાય છે,

એક ડિઝર્ટ જેવી ખીચડી હોય તો એ છે તામિલનાડુની, ખારા પોંગલની જેમ સક્કરી પોંગલ પણ હોય. જેમાં નમકને બદલે ગોળ પડે.

ખિચડીની વાત હોય તો ગુજરાત મહારાષ્ટ્ર રાજસ્થાન થોડા પાછળ પડે? મહારાષ્ટ્રમાં ઝૂણખા જેમ દાળખીચડી, પાલક ખીચડીનો ભારે ઠાઠ.
ગુજરાતની , કાઠિયાવાડની રામ ખીચડી ને સુરતમાં લીલવાની ખીચડી શિયાળામાં ન ખાધી તો શું ખાધું ?

જો કે સુરતમાં નોનવેજ ખીચડી ખાવાવાળો વર્ગ પણ મોટો છે. સોલા ખીચડી , મટનને ચોખા ને ક્રીમ સાથે રંધાય છે. અને હા , ઈરાનથી આવીને સવાયા ગુજરાતી બની ગયેલા પારસીના ઘરમાં તો રોજ કોલમીનો પાટિયો રંધાય , એમની સ્પેશિયલ ભરૃચી વઘારેલી ખીચડી બોમ્બે ડક મચ્છી વિના ન બને.

ખીચડી તેરે રૂપ હજાર જેવી વાત છે. ખીચડી એટલે આપણે મન થૂલી પણ જયારે ફાઈવસ્ટાર મેન્યુમાં વેન પોટ મીલ તરીકે એ કઈ રીતે બનાવાય છે તેનું આર્ટિક્યુલેટ વર્ણન વાંચી ને પુલાવ બિરયાની છોડી ખીચડી ઓર્ડર થઇ જાય એનું નામ ખીચડી મહારાણી.

Opinion

ચાલ એવા મુંબઈમાં જઈએ

opera-house_2fe9a472-ff42-11e6-abb0-ce03674c2ba4
દ્વારા Pinki Dalal November 08, 2017
કાશી , લાહોર ને ઓપેરાહાઉસવાળું મુંબઈ

તાજેતરમાં જ જેમનું અવસાન થયું તે નામાંકિત ફિલ્મમેકર કૃષ્ણ શાહની વર્ષો પૂર્વે એક ફિલ્મ આવી હતી , સિનેમા સિનેમા . એમાં હિન્દી ફિલ્મોની ચડતી પડતી અને એ વિષયક માહિતી સાથે એક સીન હતો ઓપેરા હાઉસ થિયેટરનો . આજની જેમ ત્યારે મલ્ટીપ્લેક્સ કલચર તો હતું નહીં. વન સ્ક્રીન થિયેટરના યુગમાં એક જમાનાના જાજરમાન આ ઓપેરાહાઉસ થિયેટરની જે કંગાળ હાલત હતી કે અત્યારે એ જોઈને તો મનાય નહીં કે એક જમાનાના જાજરમાન યુગનો આવો સમય પણ હોય શકે. પણ, ચડતી પછી પડતી અને પડતી પછી ચડતી એ તો કુદરતી ક્રમ છે. એ જ ન્યાયે અત્યારે એ જ ઓપેરા હાઉસ ફરી એના સુવર્ણકાળના દૌરમાં આવી ચૂક્યું છે. થોડા વર્ષો જોવી પડેલી પનોતી એના રિનોવેશનમાં ધોવાઈ ચૂકી છે.
બ્રિટિશકાળ દરમ્યાન મુંબઈને મળેલા જાજરમાન સ્થાપત્યો પૈકી એક છે રોયલ ઓપેરા હાઉસ. ભારતભરમાં એક કહી શકાય એવું .જેનો શિલાન્યાસ થયો હતો 1909માં, બોમ્બે પ્રેસિડેન્સીના સમયમાં , અને માત્ર બે વર્ષમાં એનું ઉદ્ઘાટન ? ન મનાય પણ વાત થોડી જુદી છે. હવે સ્વાભાવિક છે કે નિર્માણ કાર્ય પૂરું થવું અશક્ય હતું ને 1911માં કિંગ જ્યોર્જ પાંચમા , જેને ગુજરાતીમાં પંચમ જ્યોર્જ લેખાય છે તે ભારતની મુલાકાતે આવ્યા એટલે તેમને હાથે ઉદ્ઘાટન કરાવી દેવામાં આવ્યું હતું .

ઓપેરા હાઉસનું નિર્માણકામ પૂરું થવાની તારીખ ભલે 1912ની હોય ખરેખર સંપૂર્ણપણે આકાર લેતાં બીજા થોડા વર્ષો લાગ્યા ને 1915માં ખુલ્લું મુકાયું હતું. હાલ ઓપેરા હાઉસની માલિકી માલિકી ગોંડલના રાજવી મહારાજા જ્યોતેન્દ્રસિંહજી જાડેજાની છે જે એમને એમને મહારાજ ભોજરાજ સિંહજી પાસેથી મળી .ગોંડલ મહારાજા ભોજરાજજીએ 1952માં 999 વર્ષની લીઝ પર લીધું હતું.
એ જમાનો હતો હિન્દી ફિલ્મોની ચઢતીનો, ઓપેરાનો યુગ અંગ્રેજો ગયા પછી આથમી ચૂક્યો હતો એટલે ફિલ્મો લાગવાની શરૂઆત થઇ ને એ સાથે એની પડતીની પણ.
બાકી 1900 શતક એ હતો ગાળો ઓપેરાનો જમાનો. મુંબઈમાં પણ એક ઓપેરા હાઉસ હોવું જોઈએ એવો વિચાર જો કોઈને આવ્યો હોય તો એ હતા મોરિસ બેન્ડમેન નામના એક કલાકારને, જે મૂળ અંગ્રેજ પણ કોલકોત્તાથી હતા, અને એના વિચાર સાથે સહમતી બતાવી પારસી સજ્જન ફરામજી કરકા , જે હતા કોલસા દલાલ . લોકો કહે કોલસાની દલાલીમાં હાથ કાળા , પણ ફરામજી એ તો કોલસાની દલાલી કરતા કરતા આવું મોટું સાહસ ખેડ્યું . એ માટે દુનિયાભરમાંથી શ્રેષ્ઠ આરસથી લઇ કારીગરોને બોલાવાયા .
ખરેખર તો ઓપેરા હાઉસ નામ પ્રમાણે જ ગુણ ધરાવતું હતું . ફક્ત ઓપેરા જ ભજવતી એ પણ અંગ્રેજી એટલે એને જોવા આવનાર વર્ગ હતો બ્રાઉન સાહેબો, પશ્ચિમી સંસ્કૃતિથી રંગાયેલા અતિશય શ્રીમંત કુટુંબો જેમાં મોટેભાગે પારસી જ હોય. ફર્સ્ટ વર્લ્ડવૉર પછી સિનારિયો ઉપરતળે થઇ ગયો.2017-08-11--17-13-37

એમાં પણ અંગ્રેજ ઓફિસર્સની અવરજવર ઓછી થતી ગઈ ને સાથે ઓપેરા હાઉસનો દબદબો પણ. ઓપેરા હાઉસ હવે એક ધોળો હાથી પુરવાર થઇ રહ્યું હતું . એને મેઈન્ટેઈન કરવા થતા ગંજાવર ખર્ચ જેટલી તો આવક પણ નહોતી એટલે 1930થી ટોકી (બોલતી ફિલ્મો) દર્શાવવી શરુ થઇ. ઓપેરા હાઉસની લોકપ્રિયતા વધી એટલે 1935માં ફિલ્મ દેખાડી શકાય એવું રિનિવેશન કરવામાં આવ્યું . એ સમયે શહેરમાં પહેલવહેલા ફેશન શૉ પણ શરુ થયા. આમ છતાં ગંજાવર ખર્ચને પહોંચી વળવા આ બધું પૂરતું નહોતું . દિવસે દિવસે રોયલ ઓપેરા હાઉસ બિચારું ઓપેરા હાઉસ થતું ગયું .
સૌથી ખરાબ સમય હતો 1980 , કોફીનમાં છેલ્લો ખીલો , ઓપેરા હાઉસને તાળાં લાગી ગયા. જાન્યુઆરી 1991માં છેલ્લો ફિલ્મ શો અને 93માં કાઠિયાવાડ ફેશન શો થયા પછી પડદો પડી ગયો.
1993થી 2008 , ગુમનામીના અંદરમાં ગૂમ રહ્યા પછી અચાનક ઓપેરા હાઉસના ભાગ્ય જાગ્યા હોય તેમ મહારાષ્ટ્ર સરકારે ઓપેરાહાઉસને હેરિટેજ કન્ઝર્વેશન પ્રોગ્રામ હેઠળ નવનિર્માણ પ્રોજેક્ટ હાથમાં લીધો . જયારે રેસ્ટોરેશન ચાલુ થયો ત્યારે આવા ભવ્ય બિલ્ડિંગમાં એક માત્ર ચાલુ જો હોય તો એ હતી એક ચાની ટપરી .
હવે ફિનિક્સ પંખીની માફક ફરી એકવાર ઓપેરા હાઉસ તૈયાર છે , એના જાજરમાન કાયાકલ્પ સાથે સહુને આવકારવા , એનું ભાડું, એની ટિકિટો , એમાં થતા શો, આર્ટિસ્ટનું લેવલ એ એટલું હાઈ ફાઈ છે કે લાગે છે કે હવે એને વાંધો નહીં આવે.
Opera-House-1 (1)
માત્ર ટુરિસ્ટ માટે નહીં પણ મોટાભાગના મુંબઈગરાએ પણ ઓપેરા હાઉસ જોયું ન હોય શક્ય છે. ઇટાલિયન , યુરોપિયન અને આંશિકરીતે ભારતીય સ્થાપત્યશૈલી પાર આધારિત છે.

મુખ્યત્વે દેખાય છે તે છે 16મી સદીમાં લોકપ્રિય રહેલી બરોક આર્કિટેચર ડિઝાઇન ,બાકી હોય તેમ ઇટાલિયન માર્બલના સ્ટેટ્યૂ , આર્ટઇફેક્ટ્સ . યુરોપના અતિશય લોકપ્રિય એવા ઝેક ડિઝાઈનર સાંસ સોચીના યુનિક ક્રિસ્ટલ શૅન્ડેલિયર્સ , આ બધું ડેવિડ સાસૂન ફેમિલીએ ઓપેરા હાઉસ બન્યું ત્યારે ભેટ આપ્યું હતું .એ ઝુમ્મર એક સમયે ડેવિડ સાસૂનના બંગલૉમાં શોભતું હતું તે ઓપેરા હાઉસની મેઈન લોબીમાં લગાડવામાં આવ્યું હતું.આ ડેવિડ સાસૂન યહૂદી હતા, અને આજે એમના નામના કેટલાય સ્મારકો જેમ કે સાસૂન ડોક, ડેવિડ સાસૂન લાઈબ્રેરી વિગેરે મુંબઈમાં છે પણ એમનો પરિવાર અમેરિકામાં વસે છે. એક યહૂદીએ પોતાની કર્મભૂમિને જે ભેટ આપી છે તે વિષે , ડેવિડ સાસૂન તો લેખમાળા થઇ શકે.

ઓપેરાહાઉસમાં પ્રવેશતા જ ધ્યાન ખેંચે એવું એક વર્તુળાકાર અષ્ટકોણમાં છે નામાંકિત સર્જકોના ફ્રેસ્કો . કવિ, લેખક, નાટ્યકાર , કલાકાર , નવલકથાકાર જેવા નામી લોકોને ઉપર જોઈને સલામી આપવી જ પડે. મૂળ સ્ટ્રક્ચરમાં તો એ જમાનામાં સૌથી મહત્વની લેખાતી એવી 26 બાલ્કની હતી. આજે બાલ્કની છે પણ માત્ર શોભાની, એમાં પ્રવેશ વર્જિત છે. ડ્રેસ સર્કલના બોક્સ હજી છે પણ હવે જમાનો ટુ સી એન્ડ ટુ બી સીનનો છે .મોંઘીદાટ ટિકિટો લઈને ખૂણામાં ભરાઈને બેસવાનું ? એ તો દિવસો ગયા. ઓપેરા હાઉસમાં બાલ્કનીમાં જવા માટે લિફ્ટ આજે પણ નથી , પણ જો એ દાદર પરથી ઉપર જવું એક લ્હાણું છે. આર્ટ ડેકો સ્ટાઈલની કલર્ડ સ્ટોને ટાઇલ્સ ને લાકડાના પગથિયાં , પોતાનો કોલોનિયલ લૂક્સ જાળવી રહ્યા છે.

લાહોર કે કાશી માટે એમ કહેવાય કે એ નગર ન જોયા તો શું જોયું ? એવું ઓપેરા હાઉસ માટે પણ ખરું . મુંબઈ આવ્યા હો ને ઓપેરા હાઉસ ન જોયું તો તમારી વિઝીટ અધૂરી .
અને હા, અહીં એક મનગમતો મ્યુઝિકલ શૉ જોવો હોય તો ?

જાન્યુઆરી 2019માં જાહેરખબર જોતા રહેજો અને ફેસબૂક પણ. 🙂